OLTUDA YAPILAN OYALARIN YÖRE KÜLTÜRÜ AÇISINDAN İNCELENMESİ VE GÜNÜMÜZ KIYAFETLERİNDEN YELEKLER ÜZERİNE UYGULANABİLİRLİĞİ
Selçuk K. (Yürütücü), Bilgin Akpınar B., Karakuş Umar E., Ersoy E.
Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2024 - 2026
- Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
- Destek Programı: BAP Araştırma Projesi
- Başlama Tarihi: Eylül 2024
- Bitiş Tarihi: Eylül 2026
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Proje Özeti
Geleneksel el sanatları, toplumların kültürel kimliğini ve tarihsel birikimini yansıtan en önemli somut olmayan kültürel miras unsurlarından biridir. Anadolu, yüzyıllar boyunca farklı uygarlıklara ev sahipliği yapmış ve zengin bir el sanatları kültürü oluşturmuştur. Bu kültürel mirasın önemli örneklerinden biri olan oyalar, kadınların günlük yaşamında hem süsleme hem de duygu ve düşüncelerini sembolik olarak ifade etme aracı olarak kullanılmıştır. Oyalar; yapım tekniği ve kullanılan malzemeye göre iğne, tığ, mekik, firkete, boncuk oyaları gibi farklı türlere ayrılmakta, ayrıca bitkisel, geometrik, nesneli ve figüratif motiflerle zenginleşmektedir. Oyalar süsledikleri giyim eşyalarının dışında sevgi, sitem, iyilik, kötülük gibi mesajlar da içermekte ve bazı yörelerde; Ecevit’in bıyığı, kiraz oya, kelebek oya, domates oya, dut oya, papatya oya gibi çeşitli isimler almaktadır. Bu proje kapsamında Erzurum ili Oltu ilçesinde üretilen geleneksel oyalar yöre kültürü açısından incelenmiş, gerçekleştirilen saha çalışmaları ve literatür araştırmaları sonucunda 22 adet oya örneği belirlenerek teknik, motif ve kompozisyon özellikleri bakımından değerlendirilmiştir. Seçilen oyalar geleneksel üretim teknikleri korunarak yeniden üretilmiştir. Araştırmanın uygulama aşamasında yeniden üretilen oyalar 25 farklı yelek tasarımlarına entegre edilerek özgün prototipler geliştirilmiştir. Proje sonucunda Oltu oyalarının yalnızca yazma ve tülbent kenarı süslemesi olarak değil, günümüz dış giyim ürünlerinden biri olan yeleklerde de estetik, işlevsel ve uygulanabilir bir tasarım unsuru olarak kullanılabileceği ortaya konulmuştur. Geliştirilen tasarımlar, geleneksel el sanatlarının modern giyim anlayışıyla bütünleştirilebileceğini göstermiş; böylece Oltu oyalarının korunmasına, sürdürülebilirliğinin desteklenmesine ve kültürel mirasın gelecek kuşaklara aktarılmasına katkı sağlanmıştır. Ayrıca proje kapsamında oluşturulan tasarımların giyim sektöründe yeni kullanım alanları oluşturabileceği ve yöresel el sanatlarının ekonomik değer kazanmasına katkı sunabileceği değerlendirilmiştir.