Akademik Veri Yönetim Sistemi
Sola V. (Yürütücü), Çelik D. C., Aksoy B., Deniz M. E. M., Yılmaz M. E., Yıldırım B., et al.
Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, Üniversite Destekli Diğer Projeler, 2021 - 2021
ÖZET:
İnsanoğlunun en temel ihtiyaçlarından biri olan beslenme; “bireyin mevcut sağlığı ve yaşam kalitesinin sürdürülebilirliğini sağlamak, beden gelişimini tamamlamak için ihtiyacı olan besin öğelerinin, yeterli ve dengeli miktarlarda, uygun zamanlarda almak için bilinçli yapılması gereken bir eylem” olarak tanımlanmaktadır.1 Yerleşik hayata geçilmeden avlanarak beslenen insanların, yerleşik hayata geçiş ile birlikte tükettikleri besinler çeşitlenmiştir. Bu çeşitlerin en önemlisi 9 bin yıl önce üretilen buğdaydan2 yaklaşık 8 bin yıl önce yapılan ekmektir.3 Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yapılan bir araştırma Türkiye'de her yıl 7,7 milyon tondan fazla gıdanın israf edildiğine işaret ediyor. 2021 BM Gıda İsrafı Endeksi Raporu'na göre Türkiye'de her yıl kişi başına 93 kilogram yiyecek çöpe atılıyor. Türkiye dünya genelinde en fazla gıdanın israf edildiği ülkeler arasında yer alıyor. Rapora göre dünya genelinde her yıl toplam 931 milyon ton gıda israf ediliyor. Bu, küresel çapta perakende satış noktaları, evler ve restoranlarda tüketime hazır gıdanın yüzde 17'sinin doğrudan çöpe gitmesi anlamına geliyor.4 Dünyanın en fazla buğday üreten ülkelerinden birisi olan Türkiye, aynı zamanda en fazla ekmek tüketen ülke konumundadır. Toprak Mahsulleri Ofisi’nin yapmış olduğu bir çalışma ile Türkiye’deki ekmek üretimi, tüketimi ve ekmek israfı boyutlan saptanıp, değişik kesimlerdeki fertlerin ekmek ile ilgili tutum ve davranışları belirleyen ve israfın önlenmesi için nelerin yapılabileceği konusunda değerlendirmeler yapılmıştır. Ekmek israfı... Literatürde genellikle üretilen ekmeğin amacı (insan gıdası) dışında tüketilmesi veya tüketilemeden çöpe atılması olarak tanımlanmaktadır. Maalesef günlük üretilmiş ekmeklerin 2. 44 milyon tanesi, henüz satılmadan üretim yerlerinde israf edilmektedir. Günlük olarak israf edilen ekmek, üretilen ekmeğin neredeyse %5’i civarındadır. İsrafın temel bileşenleri arasında ekmeğin fırınlarda fazla üretilmesi, yemekli kurum veya hanelere ihtiyaçtan fazlasının alınması, artan veya bayatlayan ekmeğin uygun yöntemlerde muhafaza edilmemesi ya da yemek türlerinde kullanılmaması sayılabilir.5 Tüketicilerin büyük bir kısmının ekmeği israf ettiği, Ekmeğin tüketici geliri içinde payının düşük olması ve tüketicilerin rahatlıkla temin edebilirliği ekmek israfının en önemli nedenlerinden sayılabilir. Gerek aile ekonomisi gerek milli servetimiz olarak ülke ekonomisine zararı göz önüne alındığında; israfın önüne geçmek için, başta kamu kurum ve kuruluşları ile sivil toplum kuruluşları olmak üzere, ekmeğin bozulmaması için muhafaza edilme şartları, bayat ekmeklerimizin 3 değerlendirme yöntemleri gibi hususlarda tüketicilere bilgi veren seminerler düzenlenebilir, broşür ve liflet dağıtarak farkındalık oluşturma ortamı oluşturulabilir. Ayrıca yapılabilecek kamu spotları ile tüketicileri bilinçlendirme çalışmaları da israfın azalmasına yardımcı olabilir. 6 Özetle ekmek israfını hiç kimse onaylamamakta ve kötü bir alışkanlık olarak nitelendirmektedir. Buna rağmen üretilen ekmeğin neredeyse %5’i israf edilmektedir. İsraf edilen ekmeklerle yaklaşık olarak yılda 7 milyon $ fakirleşmekteyiz. Kişi başına günlük tüketim ortalaması 333 gr olduğuna kabul edilirse; yaklaşık 3,5 – 4 milyonluk nüfuslu bir ilimizin ekmeğini her gün israf etmekteyiz.5 Bu projeyi MYO bünyesindeki bazı öğrencilerimizle gerçekleştirdiğimiz için, proje öğrencilerimizin ikamet ettikleri yörelere ait, bayat ekmek ile yapılabilen yemek, çorba ve tatlı gibi ürünler ile bayat ekmeklerin israf edilmemesi hedeflenmektedir.
Bu proje Atatürk Üniversitesi Toplumsal Duyarlılık Projeleri tarafından desteklenmiştir.
Anahtar Kelimeler: israf, Bayat Ekmek israfı ve maliyeti, Bayat ekmekli yemekler, Yöresel ürünler, emeğimiz ekmeğimiz çöp olmasın,