Akademik Veri Yönetim Sistemi
İncekara Ü. (Yürütücü), Atila A., Demirci B., Karakaya S., Aydın ., Arslan M. E., et al.
Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2025 - 2026
Böcekleri gıda olarak kullanma yüzyıllar öncesine dayanmakta olup, dünyadaki birçok topluluk tarafından bazen mecburi, çoğu zaman da lezzetinden dolayı geleneksel besin kaynağı olarak tüketilmiştir. Günümüzde ise böcek yeme nispeten azalmıştır ama hala güney Amerika, Afrika ve Asya başta olmak üzere birçok ülkede beğeniyle tüketilen bir yiyecektir. Yenilebilen böcekler, diğer bilinen etlere kıyasla protein, yağ, birçok önemli vitamin ve mineral bakımından oldukça yüksek değere sahiptir. Ayrıca böceklerden protein elde etmek diğer omurgalı hayvanlara göre daha kolay ve daha verimli olduğu için böcek eti çok daha avantajlı ve ekolojiktir. Böceklerin bu avantajlara sahip olmasından dolayı bilim insanları, böceklerin yetiştirilmesi ve yenmesini teşvik etmekte ve böcekleri geleceğin tükenmez protein kaynağı olarak görmektedir. Son zamanlarda kontrollü şartlarda yetiştirilen bazı böcekler, çocuk maması gibi temel besin maddelerinde yer almaya başlamıştır. Ancak bazı yenilebilen böcekler alkaloid gibi kimyasal bileşiklere sahiptirler, bazıları da savunma veya başka amaçlar için gizli toksik metabolitler üretirler. Diğer bir kısmı ise kendi savunma mekanizmaları için konukçu bitkilerinden ikincil kimyasalları ayrıştırıp alkaloid, aristoloşik asit ve glukosinolatlar gibi maddeleri elde ederek depolayabilirler. Böceklerin farmakolojik yönden bu etkin maddelere sahip olması, bilim insanlarını böcek kaynaklı ürünlerden oluşan yeni ilaçların araştırmasına itmiştir. Böcekler hem besin takviyesi hem de lezzetli bir yiyecek olarak dünyanın birçok ülkesinde beğeniyle tüketilmektedir, ancak yenilebilen böceklerin bazılarının toksik metabolitleri içermeleri, insanların bunları tüketimi açısından zararlı olabilir. Bununla birlikte, gıda amaçlı tüketilen böceklerin insan sağlığı üzerindeki zararlı yönüyle ilgili çok sınırlı çalışma yapılmıştır. Bu nedenle önerilen proje kapsamında; uzun yıllardır Endonezya ve Uganda’da halk tarafından gıda amaçlı tüketilen 8 böcek türünden/formundan hazırlanan ekstrelerin α-glukozidaz, α-amilaz, asetilkolinesteraz, butirilkolinesteraz enzim inhibisyon aktiviteleri, antioksidan, antimikrobiyal çalışmaları, ekstrelerin kullanım güvenliğini test etmek amacıyla genotoksisite, sitotoksisite çalışmaları ve ekstrelerde böceklerin amino asit profilleri (43 amino asit üzerinden) LC-MS/MS cihazı ile ilk defa bu proje kapsamında araştırılacaktır. Benzer şekilde, projeye konu edilen yenilen böcek türlerinin ekstrelerinin GC/MS (Gaz Kromatografi/ Kütle Spektrometresi) ile sabit yağ ve bazı element içerikleri de yine ilk defa bu proje ile araştırılacaktır.