Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslam Bilimleri, Türkiye
Tez Danışmanı: Sinan Öge
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Bu tezi destekleyen bir program bulunmamaktadır
Özet:
İnsanın bilgisinin kendi dışındaki âleme mutabık olup olmadığı ve eğer mutabıksa ne derece mutabık olduğu problemi İslâm düşünce geleneğinde tartışılagelmiş bir konudur. Özellikle yenilenme döneminde hakikatin tek olup ona dair bilgilerimizin farklılaşabileceği kabulü ile beraber İslam düşünürleri tarafından doğruluğun kriteri aranmaya başlanmıştır. Bir şeyin, hakkında varsayanın varsaymasına ve düşünenin düşüncesine bakılmaksızın kendinde var olması anlamına gelen nefsü’l-emr kavramı, bilgilerimizin kendisine kıyasla doğru nitelemesi alacağı ölçüt olarak belirlenmiştir.
Nefsü’l-emr kavramı için İslam düşünürleri tarafından vâkıa, hariç ve faal akıl gibi kelimelerin de kullanılmasıyla beraber kendisi hakkındaki asıl tartışma onun kapsamı ve insan bilgisine konu olması bakımından gerçekleşmiştir. Nitekim matematiksel nesnelerin ontolojisinin İslam bilginleri tarafından ele alınması nefsü’l-emrin kapsamının belirlenip netleşmesinde etkili olmuştur. Aynı zamanda insan için nefsü’l-emrî bilgiye erişebilirlik meselesindeki İslam bilginlerinin tavrı, doğruluk ile nefsü’l-emr arasındaki ilişkiyi iyice sağlamlaştırmıştır.
Biz de çalışmamızda nefsü’l-emr kavramının neliği, kapsamı ve erişilebilirliği konularını İsmail Gelenbevî özelinde ele almaya çalıştık. Bu çalışmamızda onun nefsü’l-emrin kapsamına dair ve matematiksel nesneleri de kuşatacak şekildeki nefsü’l-emre ilişkin açıklamalarını, gelenekteki nefsü’l-emr yorumlarından ayrıştığı hususları ve insan bilgisine konu olmak açısından nefsü’l-emr hakkındaki görüşlerini ortaya koymaya çalıştık.
Anahtar Kelimeler: Farazî, Gelenbevî, Hakîkî, Hariç, Mümteni, Nefsü’l-emr, Vehmî, Zihnî.