Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslam Bilimleri, Türkiye
Tez Danışmanı: Mustafa Kaya
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu çalışma, edebî tenkit ve biçembilim çalışmalarına yeterince konu olmamış ve layık olduğu ilgiyi gereğince görmemiş olan Arap Edebiyatının Eyyubî dönemi edebiyatçılarından seçkin bir şairi ve divanını incelemektedir. Eyyubî dönemi, Arap Edebiyatı tarihinin önemli bir kesitidir. Çalışmaya konu olan Bahâ Züheyr ise bu dönem şairlerinin en yetkinidir. Zira, kendisi, şiir alanındaki edebî yetkinliği sayesinde dönemin siyasî ve ilmî mahfillerinde itibar görmüştür. Bahâ Züheyr, Arap diline olan üstün vukûfiyeti ve sahip olduğu fevkalâde edebî kudretiyle, hissiyatını ve fikriyatını tatlı ve akıcı bir biçimde dile getirmiş, bu nedenle sehl-i mumteniyi ustaca kullandığı kabul edilmiştir. Bu yönüyle şair ve divanı incelemeye değerdir. Çalışmada öncelikle şairin hayatı ve eserlerine yer verilmiş, döneminin siyâsî ve ictimâî durumundan söz edilmiş, edebî şahsiyetini şekillendiren etkenlere ve eleştirmenlerin ona ilişkin görüşlerine değinilmiştir. Eski Arap şiirinin önemli bir yapıtı olan bu divanın incelenmesi ise biçembilim yaklaşımıyla yapılmıştır. Zira bu yaklaşım son dönem edebî tenkit yöntemlerinden biridir. Bu yaklaşım çerçevesinde divan; sesbilim, sözcükbilim, anlambilim ve sözdizim düzleminde kritik edilmiştir. Divan her açıdan incelenmiş, gerekli olan yerlerde istatistiksel verilere yer verilmiş Bu bağlamda, şairin, divanında yoğun biçimde kullandığı seslere, sözcüklere, cümle yapılarına ve bunların anlambilimsel değerine ışık tutulmuş ve böylece şairin kendine özgü edebî üslubu aydınlatılmaya çalışılmıştır. Ayrıca bu inceleme dolaylı biçimde döneme ilişkin edebi çalışmalara katkı sunmakta ve dönemi bu açıdan tanıtmaktadır. Anahtar Kelimeler: el-Bahâ Züheyr, Biçembilim, Ritim, Metinlerarasılık, Söz Dizimi.