NANOEMÜLSİYON EUGENOL EKSTRAKTININ ZEBRA BALIĞI (Danio rerio) MODELİNDE ANTİOKSİDAN ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Nanobilim Ve Nanomühendislik Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Saltuk Buğrahan Ceyhun
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Amaç: Eugenolün serbest radikalleri temizlediği, reaktif oksijen türlerinin oluşumunu engellediği, reaktif nitrojen formlarının üretimini önlediği, sito-antioksidan potansiyelini arttırdığı ve mikrobiyal DNA ve proteinlerin fonksiyonunu koruduğu bilinmektedir. Eugenol ayrıca oksidatif hasarın onarılmasına, hasarlı moleküllerin ortadan kaldırılmasına ve kansere dönüşebilecek mutasyonların önlenmesine de yardımcı olmaktadır. Zebra balığı (Danio rerio), insan genomu ile birçok homolog gene sahip olması nedeni ile pek çok genetik ve deneysel araştırmalarda omurgalı model organizma olarak kullanılmaktadır. Bu araştırma nanoemülsiyon yöntemi ile elde edilen eugenol ekstraktının zebra balığı embriyonik gelişimi üzerindeki antioksidan etkilerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Çalışmada Atatürk Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Su Ürünleri Deneysel Araştırma biriminden temin edilen zebra balığı embriyoları kullanıldı. Zebra balığı embriyolarında oksidatif stresi tetiklemek için 80 ppm deltamethrin kullanıldı. Seçilen embriyolar biri kontrol olmak üzere 6 gruba ayrıldı. Deltamethrine maruz bırakılan gruplardan biri hariç kalan 4 grubun ikisine 72 hpf'de 2,5 ppm- 5 ppm olacak şekilde eugenol, diğer ikisine ise aynı konsantrasyonlarda nanoemülsiyon eugenol uygulandı. Deney sonunda yaşama oranı, yumurtadan çıkış oranı ve vücut anormallikleri değerlendirildi. Ayrıca deneme sonunda larvalar CM-H2DCFDA ile inkübe edilerek serbest oksijen varlığı ve acridine orange ile inkübe edilerek apoptotik hücre miktarı floresan mikroskop altında incelendi. Prism yazılımı (GraphPad Software, San Diego, CA) kullanılarak tek yönlü ANOVA ve Tukey'nin post-hoc testi ile yapıldı. Bulgular: Elde edilen sonuçlara göre, eugenol ve nanoemülsiyon eugenol ekstraktının, deltamethrinin neden olduğu teratojenik etkileri anlamlı düzeyde azalttığı gözlenmiştir. Ayrıca, nanoemülsiyon eugenol 2,5 ppm ve eugenol 5 ppm grubunun hem serbest oksijen radikallerinin hem de apoptotik hücre miktarında kontrole yakın düzeylerde azalmayı sağladığı gözlenmiştir. Bunun yanında eugenolün embriyonik gelişim, yaşam oranı, malformasyon sıklığı ve nörodavranışsal parametreler üzerinde olumlu etkiler gösterdiği tespit edilmiştir. Sonuç: Tarım alanlarında sıklıkla kullanılan pestisitler insan sağlığı üzerinde olumsuz etkilere sahiptir. Eugenol gibi bitkisel antioksidan maddelerin kullanılması toksik etki miktarında azalma göstererek iyileşme oranının artmasını sağlamaktadır. Ayrıca nanoemülsiyon formülasyonunun daha etkili olduğu gözlenmiştir.