Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tez Danışmanı: Onur Burak Dursun
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Giriş: Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu'(DEHB)nda yürütücü işlevlerde önemli sorunlar olduğu, bu sorunların değerlendirmesinin hem etiyolojinin aydınlatılması hem de tedavi yöntemlerinin düzenlenmesi açısından oldukça faydalı olacağı vurgulanmaktadır. DEHB'li bireylerde yürütücü işlev değerlendirmesi çeşitli nöropsikolojik test ve ölçeklerle yapılabileceği gibi objektif bir ölçüm aracı olan göz takibi tekniği ile de yapılabilmektedir. Bu bireylerin yürütücü işlevlerinin çeşitli görevler sırasında ölçülmesinin yanı sıra günlük yaşam aktivitelerinde, önemli işlevsellik alanlarında değerlendirilmesi önem arz etmektedir. Bu çalışmanın amacı DEHB olan çocuklarda yürütücü işlev bozukluklarının(odaklanma, dikkatini sürdürme, dikkatin görevlere kaydırılması ve çeldiricileri süzme alanında) gerçek zamana yakın şekilde (sınıf ortamında) objektif bir ölçüm aracı olan göz takibi yöntemi ile gösterilmesidir. Bu amaçla DEHB'li grup ve kontrol grubu arasında yürütücü işlevler açısından karşılaştırma yapılmıştır. Yöntem: Kesitsel ve tanımlayıcı nitelikteki çalışmamız 30 DEHB tanılı, 30 sağlıklı kontrol olgusundan oluşmaktadır. Çalışmamızda sosyodemografik veri formu, Gelişim ve Ruhsal Sağlık Değerlendirmesi(DAWBA), Conners ebeveyn ve öğretmen derecelendirme ölçekleri uygulanmış, DSM-V tabanlı klinik görüşmeler yapılmıştır. Tüm katılımcılara bilgisayar ekranından ders videosundan oluşan video taskı izletilmiş, SMI RED 250 göz takip cihazı ile göz takip parametreleri(kalma süresi, fiksasyon süresi, fiksasyon sayısı, ilk fiksasyon süresi ve ortalama fiksasyon süresi) ölçülmüştür. Kullanılan bu parametreler sürdürülebilir dikkat ve sürdürülebilir dikkatte yanlılığı yani odaklanma ve dikkatin sürdürülmesi yürütücü işlevini temsil etmektedir. Video taskı üzerinde distraktör alanı, öğretmen alanı, tahta alanı, diğer öğrencilerin bulunduğu alan ve geri kalan alandan oluşan alan olmak üzere 5 ilgi bölgesi belirlenmiştir Göz takibi parametreleri her bir ilgi bölgesi üzerinde ayrı ayrı analiz edilmiş ve gruplar arasında istatiksel yöntemlerle karşılaştırılmıştır Bulgular: DEHB'li grup ders akışı sırasında genel olarak odaklanılması beklenen alanlarda(öğretmen, tahta) daha kısa ilk ve ortalama fiksasyon sürelerine sahipken; ders ile ilgili olmayan alanlarda (distraktör, öğrenciler, geri kalan alan) daha uzun kalma süresi, fiksasyon süresi ve daha fazla fiksasyon sayılarına sahip olduğu görülmüştür. Distraktörler bulunduğu alana göre(öğrenme alanı içinde/dışında oluşu) grupların dikkat performansları üzerinde farklı şekilde etkiler göstermiştir. Öğrenme alanı içindeki distraktör olgu grubunda dikkat performansını pozitif yönde(öğretmenin bulunduğu alanda kalma süresi fiksasyon süresi ve ortalama fiksasyon süresi anlamlı derecede artma şeklinde) etkilemiştir(p=0,02, p=0,018, p=0,003). Kontrol grubunda ise olumsuz bir etkilenme(tahtanın olduğu ilgi alanında ise kalma süresi ve fiksasyon süresi anlamlı bir şekilde azalma) gözlenmiştir(p=0,037, p=0,036). Öğrenme alanı dışındaki distraktör DEHB'li grubun dikkat performansında negatif bir etki(öğretmenin bulunduğu ilgi alanında kalma süresi ve fiksasyon süreleri anlamlı bir şekilde azalma, distraktörün olduğu alanda ilk fiksasyon süresinde artma, diğer öğrencilerin bulunduğu ilgi alanında da ortalama fiksasyon süresinde artma) oluşturmuştur(p=0,00, p=0,00, p=0,039, p=0,041). Kontrol grubunda ise sadece öğretmenin bulunduğu ilgi alanında ortalama fiksasyon süresinde anlamlı bir artış gözlemlenmiştir(p=0,22). Yapılan korelasyon analizlerinde Conners öğretmen formu bilişsel problem alt ölçeği ile tahtanın olduğu ilgi alanındaki kalma süresi, fiksasyon süresi ve fiksasyon sayısı arasında(p=0,00, p=0,00, p=0,00) güçlü korelasyonlar bulunmuştur. Ayrıca doğru sayısı ile tahtanın bulunduğu ilgi alanındaki fiksasyon sayısı, fiksasyon süresi ve ortalama fiksasyon süresi ile doğru sayısı arasında da yüksek korelasyonlar tespit edilmiştir(p=0,00, p=0,00, p=0,00). Sonuç: Çalışmamız göz takibi tekniğinin DEHB'li bireylerin yürütücü işlev bozuklarının gerçek zamanlı değerlendirilmesinde oldukça bilgi verici bir yöntem olduğunu göstermiştir. Tekniğin ve kullanılan video taskının DEHB tanısal prosedüründe tanı yordayıcılık; ilaç, kognitif ve psikososyal müdahalelerin etkinliğini değerlendirmede yeterlilik açısından da değerlendirildiği çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, Yürütücü İşlevler, Göz Takibi