Dijital Dönüşüm Olgunluk Olgusu Üzerine Bibliyometrik Bir Analiz ve Bir Ölçek Geliştirme.
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Manisa Celal Bayar Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İşletme Doktora, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Mustafa Gerşil
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
İnsanların
ve işletmelerin, hızlı teknolojik değişimlere ayak uydurabilmesi için bu
gelişmelere uyum sağlaması ve dijital dönüşümünü gerçekleştirmesi
gerekmektedir. Bu kapsamda dijital dönüşüm ve dijital olgunluk kavramlarının
anlaşılması, uluslararası yazında bu konularla alakalı çalışmaların
belirlenmesi ve bu konularla alakalı trendlerin belirlenmesi elzem bir sorun
olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmanın amacı, dijital dönüşüm olgunluk
olgusuna ilişkin bibliyometrik bir analiz gerçekleştirmek ve dijital dönüşüm
olgunluk ölçeği geliştirmektir. Çalışmada öncelikle Web of Science veri tabanı
kullanılarak Moher vd. (2009)’nin PRISMA yöntemine dayalı sistematik bir
literatür taraması gerçekleştirilmiş, dijital dönüşüm ve dijital olgunluk
kavramlarına odaklanılmıştır. Sistematik literatür taraması sonucunda elde
edilen 521 makale Vosviewer programı ile bibliyometrik analiz kullanılarak
haritalanmıştır. Bu çalışmada araştırmacılar arasındaki işbirlikleri
incelenecek ve atıf analizleri kullanılarak araştırmacıların ve dergilerin
bilimsel çıktıları ayrı ayrı değerlendirilecektir. Bu analizlerin temel
sınırlılığı yalnızca Web of Science veri tabanındaki veriler kullanılarak
gerçekleştirilmiş olmasıdır. Bibliyometrik analiz kapsamında eş-yazar analizi,
anahtar sözcüklerin eş-oluşum analizi, belge atıf analizi, kaynak eşleştirme
analizi ve eş-atıf analizi, atıf yapılan referans, atıf yapılan yazar ve atıf
yapılan kaynak olmak üzere toplam 7 analiz uygulanmıştır. Dijital dönüşüm ve
dijital olgunluk üzerine ilk çalışma 2006 yılında yapılmış olup, son zamanlarda
ilgili çalışmalarda artış görülmüştür (2023'te 127 makale; 2024'te 144 makale).
En yüksek bağlantı gücüne sahip eş-yazarlar Foroudi ve Pantea, ardından Ritala
ve Paavo, Paul ve Justin ve Giones ve Ferran'dır. En çok atıf alan eş-yazarlar
Broekhuizen ve Thijs, Dong ve John, Verhoef ve Peter ve Bart ve Yakov'dur.
Uluslararası literatürde en sık kullanılan anahtar kelime "dijital
dönüşüm"dür. Dijital olgunluk kavramıyla birlikte, özellikle son zamanlarda
çalışmalarda artan diğer ilişkili kelimeler sırasıyla "inovasyon",
"performans" ve "dinamik yetenekler" kavramları olarak
belirlenmiştir. Dijital olgunluk üzerine yapılan çalışmalara yapılan atıfların
analizimizde Verhorf'un (2021) çalışması öne çıkmaktadır. Verhorf'u (2021)
sırasıyla Warner (2019), Zhu (2006), Peng (2022) ve Li (2020) takip etmektedir.
Çalışmamızın
ikinci kısmı, dijital dönüşüm olgunluk ölçeğinin oluşturulması olarak
belirlenmiştir. Literatürdeki dijital olgunluk çalışmalarında en sık kullanıldığı
belirlenen kültür, organizasyon, strateji, bilgi teknolojileri, teknoloji
kaynakları, müşteri ve tedarik zinciri boyutlarına ilişkin 76 maddelik ifade
havuzu oluşturulmuş ve bu ifadelere yönelik kapsam geçerliği çalışması
yürütülmüştür. Kapsam geçerliği sonucu, gerekli nicel değerleri sağlamayan 29
madde çalışmadan çıkarılarak kalan 47 madde üzerinden bir uygulama
gerçekleştirilmiştir. 330 katılımcıyla gerçekleştirilen uygulama bulgularına
açımlayıcı faktör analizi (AFA) uygulanmış, 32 madde ve 4 boyuttan oluşan
dijital dönüşüm olgunluk ölçeği elde edilmiştir. Son olarak, AFA sonrası
geliştirilen 32 maddelik dijital dönüşüm olgunluk ölçeğine doğrulayıcı faktör
analizi yapılarak, ölçeğin yapı geçerliği kanıtlanmıştır.