Veri Gazeteciliği ve İnfografik Haber Tasarımına Yönelik Uygulamalı Bir Analiz
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gazetecilik Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Doç. Dr. Ömer Alanka
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu çalışma veri gazeteciliğinde görselleştirme ve haberleştirme süreçlerine odaklanmaktadır. Veri gazeteciliği iş akışı sonunda elde edilen enformasyonun insanın anlayacağı ve ondan yararlanacağı bir anlayışla sunulması, bu gazetecilik faaliyetinin en önemli ayağını oluşturmaktadır. Haberleştirme sürecinde yararlanılabilecek haber sunum formlarından biri infografik haber tasarımıdır. İnfografik tasarım; veri görselleştirmelerini, illüstrasyonları, metinleri ve görüntüleri bir araya getirerek hikâyeyi eksiksiz bir şekilde anlatan grafik tasarımını ifade etmektedir. Bu çerçevede çalışma kapsamında etkili ve kolay anlaşılır bir haber için infografik haber tasarım ilkelerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Çalışma, infografik haber tasarım ilkelerini okuyucu ekseninde ortaya koymaktadır. Çalışma, nicel ve nitel yöntemlerin bir arada kullanıldığı karma yöntem araştırmasıdır. Çalışmada veri toplama yöntemi olarak gözlem, görüşme ve kavrama testinden yararlanılmıştır. İnfografik haber tasarım ilkelerinin ortaya konulması çerçevesinde yapılandırılmış laboratuvar ortamında göz takip cihazı (Eye Tracking) ile infografik haber okuma çalışması gerçekleştirilmiştir. Örneklem olarak belirlenen 20 katılımcıya önceden seçilen 14 infografik haber okutulmuş ve SMI Experiment Center 3.7 programıyla göz hareket kayıtları alınmıştır. Bu çalışma ile elde edilen bulgular doğrultusunda infografik haber tasarım ilkeleri ortaya konulmuştur. Çalışmanın iki hipotezini test etmek amacıyla araştırma kapsamında kavrama testi ve haber okuma çalışması yapılmıştır. Çalışmanın ilk hipotezi infografik haber tasarımının geleneksel haber tasarımına göre daha akılda kalıcı olduğu yönündedir. Çalışmanın ikinci hipotezi ise infografik haberin geleneksel haberden daha kısa sürede okunacağıdır. Bu iki hipotezin doğrulanması noktasında örneklem olarak 40 katılımcı seçilmiş ve bu katılımcılarla haber okuma çalışması gerçekleştirilmiştir. Haber okuma çalışması sonunda haberlerin akılda kalıcılığını sorgulamak amacıyla katılımcılara kavrama testi uygulanmıştır. Haber okuma süreleri ve kavrama testi sonuçları değerlendirildiğinde infografik tasarımın haberin anlaşılırlığını arttırdığı ve okuma süresini kısalttığı tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Veri Gazeteciliği, İnfografik Tasarım, Veri Görselleştirme, Göz İzleme.