Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Fakültesi, Biyoloji, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. :Dr. Özlem Barış
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Amaç: Erzurum ve çevresindeki tarihi taş yapılarda biyodeteriorasyona sebep olan organizmaların özellikle liken ve liken ekosisteminde bulunan mikroorganizmalara karşı antimikrobiyal nitelikli borik asit ve boraks kullanılarak inhibisyonu dolayısıyla anti-biyodeterioratif ajan olma potansiyellerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Yöntem; Toplanan liken örnekleri öncelikle steril saf su ile yıkandıktan sonra, % 75'lik alkol ile yıkanmıştır. Daha sonra %2'lik HCl çözeltisi içerisinde 3 dk. bekletildi. Bu zaman dilimi sonunda likenler saf su ile iyice yıkandı. Yıkama işleminden sonra steril kurutma kağıdı arasında kurutuldu. Steril fizyolojik su hazırlanarak içerisine 1cm2 'lik parçalar steril bistirü ile kesitler atılarak ve 24 saat boyunca 150 rpm'de çalkalandı. Steril dilüsyon sıvıları hazırlanarak izolasyon işlemlerine devam edildi. Bu amaçla Triptik soy agar (TSA) ve Nutrient agar (NA) hazırlandı. 106 'lık seri dilüsyonlardan bu besi yerlerine örnek aktarılarak 20℃ ve 30℃'de 24 saat inkübe edildi. Daha sonra ayrı düşen koloniler morfolojik yapılarına bakılarak saf kültürler olarak izole edildi. Siyanobakteriler için; hazırlanan BG-11 Medyuma dilüsyon sıvısı aktarılarak 21 gün boyunca 25℃'de foto periyodu 12 saat gece 12 saat gündüz olacak şekilde inkübe edildi. İnkübasyon sonucunda oluşan kolonilerden aksenikleştirme yapıldı ve saf kültürler elde edildi. Funguslar ise ilk önce %4 yeast extract ve 2% agar içeren besi yerine dilüsyon sıvısı aktarılarak 25 ℃'de 15 gün inkübe edildi. İnkübasyon sonucunda koloni oluşturan funguslar Patates Dekstorz Agar (PDA) besi yerine aktarılarak saflaştırıldı. İzole edilen mikroorganizmaların tür teşhisi için; bakteri ve siyanobakterilerde 16S rDNA, funguslar için ITS dizi analizleri kullanıldı. Borik asit (BA) ve boraksın (BX) biyosidal etkisi için 0,1M ve 0,5M konsantrasyonları kullanıldı. Bulgular: Likenlerden 29 farklı bakteri (Bacillus, Pseudomonas, Arthrobacter, Agrococcus, Enterococcus, Georgenia, Dermococcus, Planococcus, Peribacillus), 2 siyanobakteri (Microcystis) ve 4 fungus türü (Fusarium, Alternaria, Aspergillus, Trichoderma, Beauveria, Cladosporium, Epicoccum, Scopulariopsis, Coniochaeta, Leucostoma) izole edildi. İzole edilen mikroorganizmaların üzerinde BA ve BX'in biyosidal etkisinin varlığı tespit edildi. 0,5 M konsantrasyonun 0,1M'a karşı etkinliğinin daha fazla olduğu belirlendi. BX'in biyosidal etkisi BA'ya kıyasla daha etkin olduğu gözlemlendi. Sonuç: Tarihi taş yapıların deteriorasyonuna sebep olan liken ve liken ekosistemlerin antimikrobiyal bor bileşikleri kullanılarak deteriorasyonunun önlenmesi amaçlanan bu çalışmada BA ve BX'in biyosidal etkisinin var olduğu tespit edildi. Elde edilen bulgular doğrultusunda BA ve BX bu amaçla kullanılabileceği kanısına varıldı.