Türkiye'deki Lojistik Merkezler ile Organize Sanayi Bölgelerinin Performans İlişkilerinin Bulanık Karar Verme Yöntemleri ile Modellenmesi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Hüseyin Ali Kutlu
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Tez çalışması, Türkiye'deki Lojistik Merkez'ler ile Organize Sanayi Bölgelerinin performans ilişkileri hakkında mevcut durum tespiti yaparak somut çıktılarla çözüm önerileri sunmayı konu edinmiştir. Tez çalışmasının genel amacı, Türkiye'deki Lojistik Merkezler ile OSB'ler arasında mevcut ve olması gereken ilişkileri incelemek ve bu ilişkileri bulanık mantık yaklaşımı ile ÇKKV ve VZA gibi teknikler kullanarak analiz etmek olarak belirlenmiştir. Ayrıca tez çalışmasında, literatürde öne çıkan ve Lojistik Merkez'ler veya OSB'ler olarak ayrı ayrı ele alınan çalışmalardan farklı olarak, her iki kavramın da birlikte düşünüldüğü özgün ve önemli bir bakış açısı ortaya konulmuştur. Bu doğrultuda Türkiye'de faaliyette olan 12 Lojistik Merkez ve 272 OSB'nin tamamına ait 2022 yılı verileri resmi yollardan elde edilerek çalışmaya dahil edilmiştir. Bu veriler, Sezgisel Bulanık TOPSIS (IF-TOPSIS) ve Bulanık Veri Zarflama (BVZA) metotları kullanılarak iki aşamada analiz edilmiştir. Bulanık mantık yaklaşımının benimsenmesindeki asıl sebep ise verilerin temini noktasında muhtemel bilinmezlikler, hatalar ve belirsizlikler gibi durumların dikkate alınarak hatalı sonuçların önüne geçilmesidir. Çalışmanın ilk aşamasında OSB'ler, Lojistik Merkez'e uzaklık kriterinin de aralarında bulunduğu 2 ana 15 alt kriter dikkate alınarak, öznel (uzman görüşü) ve nesnel (entropi) temelli hibrit kriter ağırlıklandırma yapılarak performanslarına göre sıralanmıştır. Bu noktada en başarılı OSB'nin İstanbul İkitelli olmasına karşılık başarısı en düşük OSB'nin ise Erzurum Merkez-I olduğu saptanmıştır. Çalışmanın ikinci aşamasında ise Lojistik Merkez'lerin kendi iç dinamikleri dikkate alınarak 1 girdi ve 9 çıktı değişkenli BVZA-BCC modeli ile etkinlikleri hesaplanmış ve Köseköy/İzmit, Halkalı/İstanbul ve Yenice/Mersin Lojistik Merkez'lerinin tam etkin faaliyette olduğu görülmüştür. Coğrafi bölgeler açısından yapılan değerlendirmelerde Marmara Bölgesi'nin gerek OSB'leri gerekse de Lojistik Merkez'lerinin başarısı açısından ilk sırada yer aldığı görülmüştür. Çalışmanın sonuç kısmında ise detaylı durum tespitleri ve karar alıcılara öneriler niteliğinde çıkarımlar yapılmıştır.