NAHCIVAN DEVLET HALI MÜZESİNDE BULUNAN HALI KİLİM VE DÜZ DOKUMALAR

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Geleneksel Türk El Sanatları, Türkiye

Tez Danışmanı: Parlak, T.

Tezin Onay Tarihi: 2008

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Özet: Halı ve düz dokumalar, Türklerle başlamıştır. Orta Asya’da dokunmaya başlayan havlı ve havsız dokumalar burada gelişimini sürdürmüş, göçler ve savaşlar nedeniyle zamanla buradan dünyanın dört bir yanına yayılmıştır. Orta Asya’da yaşayan insanlar avladıkları hayvanları, kullandıkları araç ve malzemeleri, güneşi ve boylarda kullandıkları imleri kayalara resmetmişlerdir. Kaya üstü resimleri bu şekilde oluşmuştur. Bu petroglifler zamanla, insanların kullandıkları bütün eşyalarda görülmeye başlanmıştır. Havlı ve havsız dokumalardaki motiflerin kaynağını da bu petroglifler oluşturmaktadır. İncelediğimiz halıların bir kısmında görülen hayvan motifleri ve oğ damgası bunun en güzel örneğidir. Çalışmamızın katalog kısmında yer alan halı ve düz dokumalarda da kaynağını cızıklardan alan ve zamanla daha da gelişerek geometrik motifleri oluşturan, dokumalarımızın kompozisyonunu meydana getiren unsurlar yer almaktadır. Halı ve diğer dokumalarda bulunan bütün motiflerin temsil ettiği bir anlam vardır. Bereket ve korunma, çoğalma, kahramanlık, sevgi, vs. motiflerin bize ifade ettiği anlamlardan birkaçıdır. Nahcıvan Devlet Halı Müzesi’nde bulunan ve çoğunluğu Azerbaycan havlı ve havsız dokumaları olan bu ürünler, müzede koruma altına alınmışlardır. Azerbaycan dokumalarında madalyonlu, rapor desenli, sujetli (konulu=minyatürlü), köşe göbekli, mihraplı, kompozisyonlar yer almaktadır. Teknik ve sanatsal özelliklerine göre, Azerbaycan havsız ve havlı halıları dört gruba ayrılır. Bunlar Kuba-Şirvan, Gence-Kazak, Karabağ ve Tebriz halılarıdır. Bu gruplar da kendi içlerinde, dokundukları yerlere göre alt gruplara ayrılır. Halılarda kullanılan malzeme yündür. Koyunlardan elde edilen yünler, yıkanıp temizlenir ve bunlar iplik haline getirilerek halı ve düz dokumalarda kullanılır. Azerbaycan halılarında kullanılan renkler; açık kırmızı, koyu kırmızı, bordo, krem, beyaz, pembe, turuncu, açık sarı, koyu sarı, açık mavi, koyu mavi, açık yeşil, koyu yeşil, açık kahverengi, koyu kahverengi, açık gri, koyu gri, lacivert ve deve tüyüdür. Adı geçen bu renkler çok güzel bir ahenk ve uyum içerisindedir. Renkler, tabiattaki bitkilerin çeşitli mordan maddeleri kullanılarak mordanlanması ve boyanması ile elde edilmiştir.