Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Klinik Bilimler, Türkiye
Tez Danışmanı: Mehmet Cengiz; Semra Kaya
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Bu tez çalışmasında, izoproterenolün (İZP) inek ovaryumlarındaki
aday folikül gelişimi üzerine güçlendirici etkilerinin incelenmesi
amaçlanmıştır. Ovaryumlardaki foliküllerin, primordial folikül havuzundan çıkış
günlerinde uterus içine uygulanan İZP ile ovaryum ve uterus arter çapında
genişleme sağlanması planlanmıştır. Bu etkiyle ovaryuma taşınan kan
bileşenlerinin artırılması, antral folikül gelişiminde etkili olduğu bilinen
ovaryum içi faktörlerin desteklenebileceği ve bu sayede folikül gelişiminin
güçlendirilebileceği hipotez olarak öne sürülmüştür. Çalışma, postpartum 60
günü tamamlamış, herhangi bir jinekolojik ve metabolik problemi olmayan, 2.
laktasyondaki sağlıklı 36 adet Holştayn ırkı inek üzerinde
gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya alınan inekler, her bir grupta 9 adet olacak
şekilde ve uterus içi uygulanan ajana ve uygulama gününe göre dört gruba
(İZP-I, KONT-I, İZP-II, KONT-II) rastgele ayrılmıştır. İZP-I
ve İZP-II grubuna sırasıyla ovulasyon sonrası 1 ve 2. günlerde 4 mg
izoproterenol 40 ml steril distile su içerisinde intrauterin uygulanırken,
KONT-I ve KONT-II gruplarındakilere ise sırasıyla ovulasyon sonrası 1 ve 2.
günlerde placebo uygulaması yapılmıştır. Puls dalga Doppler
ultrasonografi ile uygulama öncesi ve uygulamadan 30 dakika sonrasında, Tepe
Sistolik Hız (PSV), Diyastol Sonu Hız (EDV), Rezistans İndeks (RI), Pulsatil
İndeks (PI),
Kalp Atım Sayısı (HR), Sistol-Diyastol Oranı (SD), Zaman Ortalamalı Ortalama
Hız (TAMEAN), Zaman Ortalamalı Maksimum Hız (TAMAX) ve arter çapı (ÇAP) ölçümü arteria ovarica ve arteria uterina media üzerinde yapılmıştır. Alınan kan örneklerinde
(1 veya 2., 3., 6. ve 9. gün) folikül uyarıcı hormon (FSH), anti-müllerian
hormon (AMH), östradiol (E2), progesteron (P4), insülin benzeri büyüme
faktörü-1 (IGF-1), insülin benzeri büyüme faktörü bağlayıcı protein-3
(IGFBP-3), beta hidroksi bütirik asit
(BHBA) ve kolesterol düzeyleri ölçülmüştür. Uterus içi
uygulamalara başlanmadan önce tüm inekler, vagina içi progesteron ile kombine
edilmiş, standart 7 gün süreli ovulasyonun senkronizasyonu (Ov-Synch)
programına alınmıştır. Uterus içi uygulanan İZP’ye karşın ovaryum yanıtında
karşılaşılabilecek olası bireysel farklılıkları göz ardı etmemek için, her
inekte ardışık olarak iki kez Ov-Synch (Ov-Synch-1 ve Ov-Synch-2) protokolü
uygulanmıştır. Bütün gruplarda, Ov-Synch-2 sonrası ovulasyonun saptandığı gün,
0. gün (G0) olarak kabul edilmiştir. Uygulamalar ovulasyonu takiben, gruplara
göre 1 veya 2. günlerde uterus içine yapılmıştır. İZP gruplarında, KONT
gruplarına göre uygulama sonrası Ovaryum- Kalp Atım Sayısı (OHR) belirgin
şekilde artış göstermiştir (p<0,01). Ayrıca İZP gruplarında ovaryan arter
çapının (OÇAP), uygulama sonrasında artış eğiliminde olduğu görülmüştür
(p>0,05). Uygulama sonrasında Uterin-Kalp Atım Sayısı (UHR)
parametresi, KONT gruplarında benzer bulunurken, İZP gruplarında belirgin
şekilde artmıştır (p<0,01). Antral folikül yüzdelerinde, 1–2,9 mm’lik
aralıkta, İZP gruplarının her ikisinde de zamanla azalma görülmüştür. KONT-I
grubunda zamanla artarken (p<0,0001), KONT-II’de ise artış eğilimi olmuştur
(p>0,05). İZP-I ve İZP-II gruplarında, zaman ilerledikçe 3–4,9 mm’lik
folikül sayısının yüzdelik frekansı artarken, KONT-I grubunda azalma
(p<0,05) ve KONT-II grubu ise azalma eğilimi olmuştur (p>0,05). Ayrıca,
İZP gruplarında toplam folikül sayılarının ağırlıklı ortalaması (TFSAO) zamanla
artış göstermiştir. İZP grupları arasında TFSAO en fazla İZP-I grubunda
olmuştur. KONT-I grubunda ise TFSAO zamanla azalırken (p<0,01), KONT-II’de
ise değişim olmamıştır (p>0,05). Hormonal analizlerde gruplar arası
değerlendirmede İZP gruplarının tüm parametrelerde KONT gruplarına kıyasla
ortalama olarak yüksek bulunmuştur (p<0,01). Sonuç olarak, İZP uygulamasıyla
1–2,9 mm çaplı antral folikül yüzdesinin azaltılıp, 3-4,9 mm çapa sahip folikül
yüzdesinin artırılabileceği görülmüştür. Sağlanan bu artış, ovaryum ve uterus
arterlerinde sağlanması planlanan kan akımı artışından ziyade, IGF-I, IGFBP-3,
AMH, kolesterol gibi folikül gelişimini doğrudan etkileyen faktörlerle ilişkilendirilmiştir.
Elde edilen bulgular değerlendirildiğinde, 3–4,9 mm çapa sahip folikül
sayısında elde edilen artış, İZP uygulamasının, gonadotropin duyarlılığı
gösterecek aday folikül sayısını artırmaya yönelik potansiyel bir uygulama
olabileceğini göstermiştir.
Anahtar kelimeler: Doppler
ultrasonografi, foliküler gelişim,
inek, izoproterenol, ovaryum,
vazodilatasyon.