DİAZANAFTALİNLERDE C-H FONKSİYONİLİZASYONU

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Kimya Anabilim Dalı, Türkiye

Tez Danışmanı: Arif Daştan

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Desteklendiği Program: Diğer

Özet:

Amaç: Bu tez çalışmasında, geçiş metali içermeyen koşullar altında, diazanaftalinlerin dimerizasyonu, heteroarilasyonu, halkalaşması ve alkinilasyonu gibi C-H fonksiyonilizasyonu için, birçok farklı protokol geliştirilmesi amaçlandı.

Yöntem: Aktive edilmemiş diazanaftalinlerin kenetlenme reaksiyonları, sadece lityum 2,2,6,6-tetrametilpiperidin (LiTMP) kullanılarak gerçekleştirildi, simetrik ve simetrik olmayan bis-diazanaftalinler, ilgili monomerlerin homo- ve çapraz bağlanmasıyla sentezlendi. Bunun yanında çeşitli fenazinlerin eldesi için etkili bir yöntem, ilk kez di-heteroarillenmiş kinoksalinlerin PIFA-BF₃·Et₂O aracılı oksidatif kenetlenmesi yoluyla geliştirildi.

Bulgular: Kinoksalinlerin mono- ve di-heteroarilasyonu, halojen içeren başlangıç bileşikleri kullanılmadan sadece LiTMP kullanılarak etkili bir şekilde gerçekleştirildi. Ayrıca mono-heteroarillenmiş kinoksalinlerin yeniden heteroarilasyonu ile simetrik olmayan di-heteroarillenmiş kinoksalinler de sentezlendi. Heteroarilasyondan sonra oluşan doymuş bileşiklerin oksidasyonu, iyot ile kolaylıkla gerçekleştirildi. Bazı bileşiklerin UV-vis absorpsiyon ve floresan özellikleri incelendi. Son olarak, 4-alkinilkinazolinlere kolay erişim sağlayan protokoller geliştirildi.

Sonuç: Kinazolinlerin benzofuran ile arilasyonundan elde edilen 4-(benzofuran-2-il)kinazolinlerin halka açılma reaksiyonu, 4-alkinilkinazolinleri elde etmenin ilk yoludur. Kinazolinlerin n-BuLi ve iyot varlığında terminal alkinlerle veya alkinil Grignard reaktifleri ile doğrudan alkinilasyonu başka bir stratejidir. Doğrudan alkinasyon ile elde edilen 4-((trimetilsilil)etinil)kinazolinlerin desililasyonu, 4-alkinilkinazolinleri vermek için üçüncü yaklaşımdır. Tez çalışması kapsamında geliştirilen yöntemlerin büyük ölçekli sentezler için uygulanabilir olduğu da gösterildi.