TÜRKİYE'DE Buğday, Pamuk ve Mısır Fiyatları Arasındaki Kısa ve Uzun Dönem Yayılım Oynaklıklarının Var Asimetrik BEKK-GARCH-Ortalama Denklem Modeli Yardımı ile Belirlenmesi
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarım Ekonomisi Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Abdulbaki Bilgiç
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Amaç: Bu çalışmada borsada meydana gelen buğday, pamuk ve mısır fiyat değişimlerini anlamak için söz konusu piyasalar arasındaki oynaklık ilişkisi incelenmiştir. Türkiye'de ilgili piyasaların, üretimi ile ilgili sorun yaşayan (yüksek girdi maliyetleri, sermaye yetersizliği, yüksek faiz oranları, yüksek enerji piyasalarının getirdiği fiyat oynaklığı vb. sorunları) her üç ürün üreticisi için ilgili politika yapıcıların, sağlam, etkin ve yürütülebilir politikaların oluşmasında ön görü sağlaması amaçlanmıştır. Aynı zamanda ülke ekonomisinde dış ticarette önemli bir yüzdeyi oluşturan bu üç piyasanın, üreticiye ön görü sağlayarak daha sağlam üretim kararlarını vermesinde ve diğer buğday, mısır ve pamuk üreticisi olan ülkeler ile güçlü rekabet edebilmesi açısından çalışmadan elde edilecek sonuçlar oldukça önemlidir. Yöntem: Söz konusu çalışma tarım ürünlerinden mısır, buğday ve pamuk ürünlerini 02.04.2005-11.03.2020 dönemi günlük verilerini kapsamaktadır. Borsada günlük fiyat değişimleri çalışma için önem arz ettiğinden, çalışmada günlük verilerin kullanılması da ayrıca önem arz etmektedir. Yöntem olarak ilgili piyasaları sistemde eşanlı olarak analiz edip, iki ana bileşenden oluşmasından dolayı VAR-Asimetrik BEKK-GARCH-ortalama denklem modeli seçilmiştir. Modelde birinci bileşen piyasa getirilerindeki faktörleri belirlerken, ikinci bileşen ise her bir piyasada meydana gelen belirsizliği (koşullu varyans) üzerinde etkisi olan faktörlerin asimetrik yayılım süreçlerini birlikte açıklamaktadır. Bulgular: Analiz sonuçlarından elde edilen bulgular getiri piyasalarının koşullu varyanslarını ve çarpraz koşullu varyanslarını, asimetrik etkilerin ve ilgili yapılan birçok değer istatiski açıdan önemli olarak bulunmuştur. Buğday uzun dönem kalıcı belirsizliği kendi piyasasını pozitif yönde etkilemektedir. Pamuk piyasasında kalıcı uzun dönem belirsizliği hem kendi piyasasını hemde mısır piyasası üzerinde belirsizlik oluşturmaktadır. Mısır piyasasında meydana gelen kalıcı uzun dönem belirsizlik hem kendi piyasasını hemde diğer piyasalar üzerinde kalıcı belirsizlikler oluşturmaktadır ve bu sonuçlar istatiski açıdan önemli bulunan sonuçlardır. Sonuç: Buğday, pamuk ve mısır piyasaları arasında, istikrarsızlık yayılımı olduğu ifade edilebilir ve bir piyasan diğer piyasalara yayılım etkileri piyasaların pazar hacmine bağlı olarak değiştiğini göstermektedir. Aynı zamanda buğday ve pamuk piyasalarının daha istikrarlı bir piyasaya sahip olduğu belirlenirken mısır piyasasının diğer iki piyasa göre daha dalgalı bir piyasaya sahip olduğu belirlenmiştir. Piyasaların kısa dönem şoklarına göre uzun dönem şoklarından daha çok etkilendiği bulgusuna varılmıştır. Bu bağlamda ekonomide cereyan eden negatif ve pozitif haberlerin her bir piyasayı nasıl etkilediği sunularak kurulan hipotezler doğrultusunda negatif haberlerlerin pozitif haberlerden daha fazla piyasaları etkilediği kuramı ampirik bulgularla örtüşmektedir.Amaç: Bu çalışmada borsada meydana gelen buğday, pamuk ve mısır fiyat değişimlerini anlamak için söz konusu piyasalar arasındaki oynaklık ilişkisi incelenmiştir. Türkiye'de ilgili piyasaların, üretimi ile ilgili sorun yaşayan (yüksek girdi maliyetleri, sermaye yetersizliği, yüksek faiz oranları, yüksek enerji piyasalarının getirdiği fiyat oynaklığı vb. sorunları) her üç ürün üreticisi için ilgili politika yapıcıların, sağlam, etkin ve yürütülebilir politikaların oluşmasında ön görü sağlaması amaçlanmıştır. Aynı zamanda ülke ekonomisinde dış ticarette önemli bir yüzdeyi oluşturan bu üç piyasanın, üreticiye ön görü sağlayarak daha sağlam üretim kararlarını vermesinde ve diğer buğday, mısır ve pamuk üreticisi olan ülkeler ile güçlü rekabet edebilmesi açısından çalışmadan elde edilecek sonuçlar oldukça önemlidir. Yöntem: Söz konusu çalışma tarım ürünlerinden mısır, buğday ve pamuk ürünlerini 02.04.2005-11.03.2020 dönemi günlük verilerini kapsamaktadır. Borsada günlük fiyat değişimleri çalışma için önem arz ettiğinden, çalışmada günlük verilerin kullanılması da ayrıca önem arz etmektedir. Yöntem olarak ilgili piyasaları sistemde eşanlı olarak analiz edip, iki ana bileşenden oluşmasından dolayı VAR-Asimetrik BEKK-GARCH-ortalama denklem modeli seçilmiştir. Modelde birinci bileşen piyasa getirilerindeki faktörleri belirlerken, ikinci bileşen ise her bir piyasada meydana gelen belirsizliği (koşullu varyans) üzerinde etkisi olan faktörlerin asimetrik yayılım süreçlerini birlikte açıklamaktadır. Bulgular: Analiz sonuçlarından elde edilen bulgular getiri piyasalarının koşullu varyanslarını ve çarpraz koşullu varyanslarını, asimetrik etkilerin ve ilgili yapılan birçok değer istatiski açıdan önemli olarak bulunmuştur. Buğday uzun dönem kalıcı belirsizliği kendi piyasasını pozitif yönde etkilemektedir. Pamuk piyasasında kalıcı uzun dönem belirsizliği hem kendi piyasasını hemde mısır piyasası üzerinde belirsizlik oluşturmaktadır. Mısır piyasasında meydana gelen kalıcı uzun dönem belirsizlik hem kendi piyasasını hemde diğer piyasalar üzerinde kalıcı belirsizlikler oluşturmaktadır ve bu sonuçlar istatiski açıdan önemli bulunan sonuçlardır. Sonuç: Buğday, pamuk ve mısır piyasaları arasında, istikrarsızlık yayılımı olduğu ifade edilebilir ve bir piyasan diğer piyasalara yayılım etkileri piyasaların pazar hacmine bağlı olarak değiştiğini göstermektedir. Aynı zamanda buğday ve pamuk piyasalarının daha istikrarlı bir piyasaya sahip olduğu belirlenirken mısır piyasasının diğer iki piyasa göre daha dalgalı bir piyasaya sahip olduğu belirlenmiştir. Piyasaların kısa dönem şoklarına göre uzun dönem şoklarından daha çok etkilendiği bulgusuna varılmıştır. Bu bağlamda ekonomide cereyan eden negatif ve pozitif haberlerin her bir piyasayı nasıl etkilediği sunularak kurulan hipotezler doğrultusunda negatif haberlerlerin pozitif haberlerden daha fazla piyasaları etkilediği kuramı ampirik bulgularla örtüşmektedir.