Ergenlerde siber zorbalıkla ilişkili kişisel ve çevresel faktörlerin incelenmesi

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye

Tez Danışmanı: Adem Peker

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Amaç: Bu araştırmada, Sosyal Bilişsel Kuram temel alınarak, siber zorbalık davranışına sebep olan kişisel ve çevresel faktörleri bir model çerçevesinde incelenmiştir. Yöntem: İlişkisel tarama modelinin kullanıldığı bu araştımanın çalışma grubunu, 2018-2019 eğitim-öğretim yılında Erzurum ili merkez ilçelerinde tüm sınıf derecelerinde öğrenim gören, 753 lise öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri 'Kişisel Bilgi Formu', 'Siber Zorbalık Ölçeği', 'İnternet Öz-Yeterliği Ölçeği', 'Sanal Ortam Yalnızlık Ölçeği' ve 'Sanal Ortamda Sosyal Etki Anketi' ile toplanmıştır. Araştırmada elde edilen veriler için, SPSS programı aracılığı ile; betimsel analizler, bağımsız örneklemler için t-testi, tek yönlü varyans analizi, Kruskal Wallis H testi, bireysel ve çevresel faktörlerin etkisini incelemek amacıyla yapısal eşitlik modeli kullanılmıştır. Bulgular: Bu araştırmada erkek öğrencilerin, kız öğrencilerden daha fazla siber zorbalık yaptığı belirlenmiştir. Öte yandan internet kullanımları ebeveynleri tarafından denetlenmeyen ergenlerin, denetlenenlere göre daha fazla siber zorbalık yaptığı tespit edilmiştir. İnternete girme durumu açısından ise gece saatinde giren ergenlerin sabah, öğle ve akşam saatlerinde giren ergenlerden daha fazla siber zorbalık yaptığı saptanmıştır. Araştırmanın bir diğer bulgusunde sanal ortamda sosyal etki, sanal ortamda yalnızlık ve interneti kullanma öz-yeterliliğin siber zorbalığın % 29'unu pozitif yönde açıkladığı belirlenmiştir. Sonuç: Araştırmada; siber zorbalığın, cinsiyet, ebeveynlerin internet kullanımını denetlemeleri ve internetin en çok kullanıldığı zaman dilimi değişkenleri yönünden anlamlı farklılaşmalar gösterdiği tespit edilmiştir. Ayrıca araştırma sonucunda sosyal bilişsel kurama göre kişisel ve çevresel faktörler siber zorbalık davranışını etkilediği ortaya çıkarılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilişsel Kuram, siber zorbalık, internet öz yeterliği, sosyal etki, sanal ortamda yalnızlık