Ebeveyn tutumlarının kariyer kaygısı ile ilişkisinde öz-yeterlik, aktif başa çıkma ve olumlu gelecek beklentisinin aracılık rolü
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri, Türkiye
Tez Danışmanı: Adem Peker
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Amaç: Kariyer süreci, geleceğe yönelik net olmayan bir durumu içermesi ve yaşamın büyük bir kısmını etkileyebilmesi gibi nedenlerden dolayı, ergenlerin kaygı hissetmesine yol açabilmektedir. Bu araştırma ergenlerin kariyer kaygısı ile ebeveyn tutumları arasındaki ilişkide kariyer keşfi öz-yeterliği, kariyer kararsızlığı ile aktif başa çıkma ve olumlu gelecek beklentisinin aracılık etkisini belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın diğer amacı ise ergenlerin cinsiyetleri ve okul türüne göre kariyer kaygısındaki farklılaşmayı incelemektir.
Yöntem: Araştırma, kariyer kaygısını sosyal bilişsel kariyer kuramı bağlamında etkileyebilecek değişkenleri bütüncül bir şekilde görebilmek adına, Hayes’in önerdiği Model 80’ e göre tasarlanmıştır. Veri toplamak için kullanılan araçlar; ‘Kariyere İlişkin Ebeveyn Destek Algısı Ölçeği’, ‘Kariyer Keşfi Öz-yeterliği Ölçeği’, ‘Kariyer Kararsızlığı ile Aktif Başa Çıkma Ölçeği’, ‘Olumlu Gelecek Beklentisi Ölçeği’ ve ‘Kariyer Kaygısı Ölçeği’dir. Araştırmaya 870 lise son sınıf öğrencisi katılmıştır. Bu katılımcıların 475’i (%54.6) kız, 395’ i (%45.4) ise erkektir.
Bulgular: Yapılan korelasyon analizi sonucunda kariyer kaygısı ile destekleyici ebeveyn tutumu, aktif başa çıkma becerileri, kariyer keşfi öz-yeterliği ve olumlu gelecek beklentisi arasında negatif yönde, düşük ve orta derecede anlamlı; müdahale edici ve ilgisiz ebeveyn tutumlarının ise pozitif yönde ve düşük düzeyde anlamlı ilişkilere sahip olduğu görülmektedir. Ebeveyn tutumları ve kariyer kaygısı arasındaki ilişkide, kariyer keşfi öz-yeterliği, kariyer kararsızlığı ile aktif başa çıkma ve olumlu gelecek beklentisinin aracı rolünün varlığına ilişkin hipotezler doğrulanmaktadır. Araştırmanın bir diğer bulgusu ise, kızların kariyer kaygısının erkeklerden daha fazla olduğudur. Ayrıca yerel yerleştirme ve yetenek sınavları ile kabul alan okullardaki öğrencilerin kariyer kaygılarının, merkezi yerleştirme sınavları ile kabul alan okullardaki öğrencilerin kaygılarından daha yüksek olduğu görülmektedir.
Sonuçlar: Araştırma bulguları, ebeveyn tutumları, kariyer keşfi öz-yeterliği, kariyer kararsızlığı ile aktif başa çıkma ve olumlu gelecek beklentisinin, ergenlerin kariyer kaygısı üzerinde etkili olabileceğini belirtmektedir.
Anahtar Kelimeler: Kariyer kaygısı, ebeveyn tutumları, kariyer keşfi öz-yeterliği, kariyer kararsızlığı ile aktif başa çıkma, olumlu gelecek beklentisi