KENTSEL PLANLAMA, KENTSEL YAŞAM ÇEVRESİ BİLEŞENLERİNİN ASTIM HASTALIĞI VE HALK SAĞLIĞIYLA İLİŞKİSİNİN ERZURUM ÖRNEĞİNDE ANALİZİ

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Şehir Ve Bölge Planlama, Türkiye

Tez Danışmanı: Kübra Çamur

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Astım; solunum yolu hastalıklarından biri olarak son yarım asırda artış göstermektedir. Son yıllardaki araştırmalarda hastalığın coğrafi dağılımında büyük farklılıkların oluştuğu, hastalığın artışının kalıtımsal nedenlerden ziyade kentleşme biçimleri ile açıklanması gerektiği tartışılmaktadır. Bu kapsamda tez, astım ile kentsel bileşenler arasındaki ilişkiyi incelemeyi ve hastalığın seviyesini azaltacak mekansal öneriler sunmayı amaçlamıştır. Bu amaç doğrultusunda astım ve kentsel bileşenler ilişkisini tanımlamak üzere meta analiz uygulaması yapılarak gösterge seti üretilmiştir. Gösterge setini test etmek üzere çalışma alanı olarak belirlenen Erzurum kent merkezinde 2021-2023 yılları arasında Erzurum Şehir Hastanesi’ne başvuran hastaların bilgileri geriye dönük tarama yöntemi ile temin edilmiştir. Hastaların astım seviyesi ve mekan kullanımları arasındaki ilişki sıralı lojistik regresyon modeli ile analiz edilmiştir. Analizde kentsel yoğunluğunun, yeşil alanların, ulaşım bileşenlerinin, konut kalitesinin, hava kirliliğinin ve demografik niteliklerin astım seviyesinin artışında etkili olduğu belirlenmiştir. Çalışmanın sonucunda astımın artış eğilimini düşürmek üzere kentsel planlamadaki mekansal standartlara yönelik olası değişimler ortaya konulmuş ve halk sağlığı duyarlı kentsel planlama ilkelerinin tanımlanmasına katkı sunulmuştur.