Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Bütünleşik Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi, Temel Eczacılık Bilimleri, Türkiye
Tez Danışmanı: Yücel Kadıoğlu
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı pirasetam miktar tayini için farmasötik preaparatlarda UV-Gör. Bölge Spektrofotometri ve 1. Derece Türev Spektrofotometri yöntemlerini geliştirip valide etmek, baş dönmesi şikayeti ile hastaneye başvuran hastalara tedavi amaçlı Nootropil tablet verilen hastaların plazma örneklerinde LC-MS/MS yöntemiyle Pirasetam miktar tayin yöntemi geliştirip valide etmek ve LC-QTOF/MS yöntemiyle plazma metabolomik profillerini belirlemektir. Materyal ve Metot: UV-Gör. Bölge spektrofotometri ve 1. Derece Türev Spektrofotmetri yöntemleri geliştirildi ve absorbans ölçümleri sırasıyla 201 nm ve 204 nm dalga boylarında yapıldı. Plazma çalışmalarında, pirasetamın ekstraksiyonu için asetonitril kullanıldı. LC-MS/MS yöntem şartları optimize edildi. Pirasetam çözeltileri %0.03 TFA’lı metanolle hazırlandı. Yöntemde, mobil faz olarak asetonitril-suformik asit (88:12:0,1, h/h/h) karışımı kullanıldı ve izokratik elüsyon uygulandı. İnsan plazmasında metabolom analizi için LC-Q-TOF/MS cihazı kullanıldı. Metabolom profillemede Mass Hunter B.02.00, XCMS, HMDB, KEGG ve METLIN yazılımları kullanıldı. Bulgular: Geliştirilip valide edilen LC-MS/MS, UV-Gör. Bölge Spektrofotometri ve 1. Derece Türev Spektrofotometri yöntemleri uygun doğruluk, kesinlik ve yüksek geri kazanım değerleri gösterdi. Plazmadan geri kazanım %86.785 ile %91.715 aralığında değişmekte idi. Metabolomiks çalışmasında ise kontrol grubu ile Grup 1 (ilaç verildikten 30 dk sonra alınan plazma) arasında 724 farklı m/z değeri, kontrol grubu ile Grup 2 (ilaç verildikten 60 dk sonra alınan plazma) arasında 2119 farklı m/z değeri belirlendi. 6/28’lik bir eşleşme ve 7.3192E-9’luk P değeriyle alanin-aspartat ve glutamat metabolizması etkilenen önemli yolaklardan biri oldu. Ayrıca yapılan ROC analizi sonucu 0.926 AUC değerine sahip pikolinik asit en kuvvetli biyobelirteç adayı olarak belirlendi. Sonuç: Yapılan hedeflenmemiş metabolomiks çalışma ile pirasetamın etki mekanizmasına dair yapılan çalışmalar desteklenmiş oldu ve ayrıca yeni bir yaklaşım getirildi. İleride elde edilen yüksek katlanma değerine sahip metabolitler ve belirlenen biyobelirteçler ile sonuçları güçlendirmek amacıyla ile hedeflenmiş metabolomik çalışma geliştirilebilir. Ayrıca geliştirilen UV-Gör. Bölge Spektrofotometri ve 1. Derece Türev Spektrofotometri yöntemlerinin kalite kontrol amaçlı kullanılabileceği ve ayrıca geliştirilen LC-MS/MS yöntemiyle plazma örneklerinde pirasetam ilacının yüksek doğruluk ve kesinlikte belirlenebileceği düşünülmektedir.