Cumhuriyet Dönemi Soyut Türk Resminde Anlam ve Sembol İlişkisi

Tez Türü: Sanatta Yeterlik

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Heykel Anasanat Dalı, Türkiye

Tez Danışmanı: Yunus Berkli

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Cumhuriyet Dönemi Soyut Türk sanatında, erken dönem Türk sanatlarında yer alan geleneksel sanatların halı, kilim, damga, hat sanatları vb. motifleri çalışmalarında yer alan Türk sanatçılar incelenmiştir. Avrupa'da soyut sanatın XX. yüzyılda ortaya çıkmasıyla birçok sanatçı bu sanat akımına ilgi duyarak çalışmalarını bu yönde ilerletmiştir. Soyut sanat Avrupa'nın çoğu bölgesinde etkili olmasına rağmen Türk sanatına girmesi uzun yıllar almıştır. Savaşların etkisiyle soyut sanatın Türk sanatına girmesi 1940'lı yılları bulmasına rağmen Türk Sanatında soyut anlatım veya iadenin ilk örnekleri erken devir Orta Asya Türk sanatında karşımıza çıkmaktadır. Bilhassa tekstil ve maden-ahşap sanatında karşılaşılan bu örnekler, ilerleyen dönemlerde Türk kültür ve medeniyetinde soyut ifade ve sembol ilişkisinin de temelini oluşturacaktır. XX. yüzyıl Avrupa'da ki hızlı değişim ve I. ve II. Dünya Savaşları Avrupalı sanatçıların doğuyu keşfetmeleri ile başlayan merak ve objektif yaklaşımlar, Türk sanatçıların batı sanatçılarından etkilenmeler Türk Sanatında Soyut çalışmaların yoğunlaşmasına neden olmuştur. Türk sanatçılar, yurt gezileri ile Anadolu'nun birçok bölgesini tanıma fırsatı bulmasıyla soyut tarzda çalışmalar yapmaya başlamıştır. Türk resminin erken dönemlerden beri uzak olmadığı soyut anlayışı bu akımla birlikte geliştirmişlerdir.

Yöntem: Bu araştırma, nitel araştırma veri toplama tekniklerinden tarihi araştırma ve tarama yöntemlerine göre çalışılmıştır. Araştırma süreci literatür tarama yolu ile yapılmıştır. XX.yy.'da geleneksel Türk sanatları sembol ve motifleri çalışmalarında yer vermiş Cumhuriyet Dönemi soyut Türk sanatçılarının çalışmaları göz önüne alınarak araştırma yürütülmüştür.

Bulgular: Cumhuriyet Dönemi Soyut Türk Resminde yer alan sanatçılar belirlenerek bu sanatçıların yapmış olduğu çalışmalar üzerine araştırmalar yapılmıştır. Yapılan araştırmalarda soyut Türk sanatın yer alan sanatçılarının resimleri incelenmiş ve geleneksel Türk el sanatlarında yer alan motifleri çalışmalarında yer verdikleri görülmüştür. Bu sanatçıların resimlerinde, erken dönemden Cumhuriyet dönemine kadar olan Türk sanatları belirlenerek sanatçıların çalışmalarıyla karşılaştırma yapılmıştır.

Sonuç: Avrupa'da gelişen soyut sanatın Türk resmine girmesiyle Cumhuriyet Dönemi Türk sanatçılarının birçoğu soyut tarzda çalışmalar yaptığı görülmektedir. Türk sanatçıların soyut tarzda diğer akımlara göre daha başarılı olduğu yapılan araştırmalar sonucunda anlaşılmaktadır. Soyut sanatın Türk resminde erken dönemlerden beri tasvir yasağının etkisiyle geleneksel sanatlarda kullanılmasından dolayı sanatçıların bu anlayışa aşina olmaları çalışmalarına bu etkileri taşımalarına sebep olmuştur.

Anahtar Kelimeler: soyut sanat, Cumhuriyet dönemi, anlam, sembol.