Siber Psikoloji Bağlamında İhtiyaç Doyumu, FOMO (Gelişmeleri Kaçırma Korkusu) ve Dini Başa Çıkma İlişkisi
İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, cilt.15, sa.2, ss.1790-1813, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 15 Sayı: 2
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.15869/itobiad.1823653
- Dergi Adı: İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: EBSCO Education Source, Index Islamicus, MLA - Modern Language Association Database, TR DİZİN (ULAKBİM), MLA International Bibliography, Social Sciences Abstracts, Education Source Ultimate (EBSCO), Sociology Source Ultimate (EBSCO)
- Sayfa Sayıları: ss.1790-1813
- Atatürk Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Psikoloji, internet ve dijital ağların hayatımıza girmesiyle siber uzay odaklı yeni bir döneme geçiş yapmıştır. İnsanın teknolojiyle şekillenen duygu, düşünce ve davranışlarını inceleme ihtiyacı ise psikoloji, sağlık ve bilgisayar bilimlerini bir araya getiren çok disiplinli "siber psikoloji" alanını doğurmuştur. Siber uzayda sürekli bağlantıda kalma zorunluluğu hissi, literatürde FOMO (Gelişmeleri Kaçırma Korkusu) olarak adlandırılan yeni nesil psikolojik olguları beraberinde getirmiş ve bu durumu siber psikolojinin temel inceleme konularından biri yapmıştır. Bu araştırmanın temel amacı; dini başa çıkma stratejileri ile sosyal medya kullanımının Gelişmeleri Kaçırma Korkusu (FOMO) üzerindeki etkilerini incelemek ve dini başa çıkma yöntemleri (olumlu ve olumsuz) ile FOMO arasındaki ilişkide psikolojik ihtiyaç doyumunun aracı rolünü test etmektir. Çalışma 18 yaş üstü 495 birey ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada kişisel bilgi formu, Dini Başa Çıkma Ölçeği, Üsküdar Gelişmeleri Kaçırma Korkusu Ölçeği ve İhtiyaç Doyumu Ölçeği kullanılmıştır. Yol analizi yöntemi kullanılarak, literatüre dayalı hipotezlerle oluşturulan model test edilmiştir. Araştırmanın analiz sonuçlarına göre, olumlu dini başa çıkma stratejileri psikolojik ihtiyaç doyumu ile pozitif ve anlamlı ilişkiliyken, olumsuz dini başa çıkma ile ihtiyaç doyumu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Psikolojik ihtiyaç doyumu ile gelişmeleri kaçırma korkusu (FOMO) arasında anlamlı negatif ilişki saptanmıştır. Aracılık analizinde ise olumlu dini başa çıkma FOMO ilişkisinde psikolojik ihtiyaç doyumunun aracılık ettiği tespit edilmiş, buna karşın olumsuz dini başa çıkma FOMO ilişkisinde ihtiyaç doyumu üzerinden dolaylı bir etki bulunamamış, doğrudan FOMO ile pozitif ilişkili olduğu görülmüştür. Son olarak, sosyal medya kullanımı FOMO ilişkisinin anlamlı ve pozitif olduğu doğrulanmıştır. Ayrıca literatürün aksine ilişkililik ihtiyacı ve FOMO arasında pozitif ilişki bulgulanmıştır. Elde edilen bulgular, literatür bağlamında tartışılmıştır. Genel olarak anlamlı çıkan analizlerde ilişkilerin gücü zayıftır. Bu durum FOMO’nun çok katmanlı yapısından kaynaklanıyor olabilir. Araştırma dini başa çıkma ihtiyaç doyumu ve sosyal medya kullanımı değişkenleriyle sınırlıdır, FOMO’nun yapısı gereği çok yönlü çalışmalara ihtiyaç vardır.
With the advent of the internet and digital networks, psychology has entered a new era focused on cyberspace. The need to examine human emotions, thoughts, and behaviors shaped by technology has given rise to the interdisciplinary field of “cyberpsychology,” which brings together psychology, health sciences, and computer science. The feeling of being compelled to stay constantly connected in cyberspace has brought about a new generation of psychological phenomena, referred to in the literature as FOMO (Fear of Missing Out), making this a central topic of inquiry in cyberpsychology. The primary objective of this study is to examine the effects of religious coping strategies and social media use on the Fear of Missing Out (FOMO) and to test the mediating role of psychological need satisfaction in the relationship between religious coping methods (positive and negative) and FOMO. The study was conducted with 495 participants aged 18 and older. The study utilized a personal information form, the Religious Coping Scale, the Üsküdar Fear of Missing Out Scale, and the Need Satisfaction Scale. A path analysis method was employed to test the model developed based on literature-derived hypotheses. According to the analysis results of the study, while positive religious coping strategies were positively and significantly associated with psychological need satisfaction, no statistically significant relationship was found between negative religious coping and need satisfaction. A significant negative relationship was found between psychological need satisfaction and the fear of missing out (FOMO). In the mediation analysis, it was found that psychological need satisfaction mediates the relationship between positive religious coping and FOMO; however, no indirect effect via need satisfaction was found in the relationship between negative religious coping and FOMO, and it was observed to be directly and positively associated with FOMO. Finally, a significant and positive relationship between social media use and FOMO was confirmed. Additionally, contrary to the literature, a positive relationship was found between the need for relatedness and FOMO. The findings were discussed within the context of the literature. Overall, the strength of the relationships in the significant analyses is weak. This may stem from the multi-layered nature of FOMO. Our study is limited to the variables of religious coping, need satisfaction, and social media use; given the nature of FOMO, multifaceted studies are required.