Osmanlı Mimarisinin erken döneminden itibaren hanedan mensubu kadınlarla birlikte bu statüyü taşımamasına rağmen onlar gibi imar faaliyetlerinde bulunan kadın baniler de bilinmektedir. Bunlar arasında Daye Hatun, Çelebi Sultan Mehmet’in süt annesi vasfıyla öne çıkan isimlerden biridir. Bu çalışmada Bursa’da Daye Hatun tarafından 1426 yılından önce inşa ettirilen cami etrafında oluşan hazireyi ele alınmaktadır. Günümüze uzanan süreçte bazıları toprak altında kalan baş ve ayak şahideleri çıkarılarak yeniden düzenlenen hazirede 16. ve 20. yüzyıl aralığında 39 kişinin defnedildiği anlaşılmaktadır. Mezarların 7’si kadın, 18’i erkeklere aittir. Bu mezarlara Nakşibendi tarikatına mensup şeyhlerle aile mensupları, yanı sıra şair ve aydınlar defnedilmiştir. Mezarlar çerçeveli ve pehleli (kapak taşlı) olmak üzere iki tipte yapılmıştır. Baş şahidelerinde kadın mezarlarında hotoz, erkek mezarlarında sarık, fes ve kavuk çeşitleri uygulanmıştır. Ayak şahidelerinde ise birer örnekle sınırlı olmak üzere topuz ve su kabağı biçimli başlıklar görülmüştür. Mezarlardaki süslemeler baş-ayak taşı ve çerçeveli mezarların kısa-uzun kenarlarına tatbik edilmiştir. Mezar taşlarında Batılılaşma Dönemine geçiş evresi Lale Devri’nin yenilik arayışlarında naturalist kurgulu bezemelerle başlayan değişimin, 19.yüzyılın başlarına tarihlenen Daye Hatun Haziresinde kâsede meyvelere, ağaçlara, çiçek motiflerine ve yanı sıra hasır/kafes şebeke kompozisyonlarına evrilen görüntüsü izlenmektedir. Ayrıca dönemin motif repertuarında farklı biçimselleri ile çeşitlilik gösteren Rokoko etkili volütlü C kıvrımları ve kartuşlar, Rokoko-Barok ve Ampir esintili akant ve akant tepelikler bu mezar taşı süslemelerine yansıyan bezemesel kurgulardandır.
Although women held this status alongside female members of the dynasty in the early periods of Ottoman architecture, similarly female guardrails, found in similar construction systems, have also been documented. Among these, Daye Hatun stands out for her role as Çelebi Sultan Mehmet's wet nurse. This successful study examines the cemetery surrounding the mosque built by Daye Hatun in Bursa before 1426. The cemetery, which has been reconstructed by excavating some buried head and foot remains, is understood to have been inhabited by 39 individuals between the 16th and 20th centuries. Seven of the graves belong to women, and 18 to men. Sheikhs and family members of the Naqshbandi order, as well as poets and intellectuals, were buried in these graves. The tombs were constructed in two types: framed and pehleli (with capstones). The headstones were decorated with a hotoz in female graves, while the male graves were decorated with turbans, fezzes, and capstones. The footstones were decorated with mace and gourd-shaped headdresses, limited to one example each. The tomb decorations were applied to the headstones, footstones, and the short and long sides of the framed tombs. The transformation in tombstones, which began with naturalistic ornamentation in the Tulip Era, the transition phase to the Westernization Period, evolved into fruit, trees, and flower motifs in bowls, as well as wicker/latticework compositions, as seen in the Daye Hatun Burial Ground, dated to the early 19th century. In addition, the Rococo-influenced volute C folds, and cartouches, which show a variety of forms in the motif repertoire of the period, and the Rococo-Baroque and Empire-inspired acanthus and acanthus caps are among the ornamental structures reflected in these tombstone decorations.
