Research Information System
in: Veteriner Hekimlikte Güncel Yaklaşımlar IV, İbrahim Şeker,Abdurrahman Köseman, Editor, Akademisyen Yayınevi Kitabevi, Ankara, pp.125-150, 2024
Viruslar, yalnızca canlı hücrede üreyebilen ve üredikçe canlı hücreye olan ihtiyacından dolayı hücresel çoğalma mekanizmalarını manipüle eden zorunlu hücre içi patojenlerdir. Uygun reseptör varlığında, anahtar-kilit modeline benzer şekilde hücre içerisine alınan virus/viral genom, yeni jenerasyonların üretimi için hücresel sistemleri kendi lehine kullanarak saatler içerisinde binlerce progeny (yeni jenerasyon virus) viruslar elde edilmiş olur. Bu sırada hücre tahribata uğrayarak genellikle ölüme sürüklenmektedir. Ancak bazı durumlarda hücrede kontrol edilemeyen çoğalmaya ve bazı düzenleyici proteinlerin modüle edilmiş ifadesine yol açan kronik inflamasyona neden olur. Onkogenez denilen bu olayda, onkojen veya onkoviruslar ismi verilen bazı viruslar enfekte ettiği hücrenin programlı ölüm (apopitozis) ve çoğalma mekanizmalarını kromozamal düzeyde bozarak kontrolsüz çoğalan ölümsüz hücrelere dönüştüğü çok adımlı bir olgudur. Transformasyona uğrayan bu hücrelere kanser hücresi ismi verilmektedir. Kanser, günümüzde genetik bir hastalık olarak kabul edilir ve belirli genlerdeki bir dizi genetik değişiklik ve mutasyondan kaynaklanır. Tüm insan kanserlerinin yaklaşık %20’si, onkojen viruslardan kaynaklanmaktadır. Benzer durum hayvanların viral enfeksiyonlarında da meydana gelmektedir. Viral enfeksiyondan tümör oluşumuna kadar geçen süre oldukça kompleks ve uzundur. İnsan ve hayvanlarda kanser gelişiminde rol oynayan başlıca virus aileleri içerisinde; Hepadnaviridae, Adenoviridae, Poxviridae, Flaviviridae, Herpesviridae, Papillomaviridae, Polyomaviridae ve Retroviridae örnek verilebilir. Kanserlerle ilişkili enfeksiyonları kontrol altına almaya yönelik önleyici ve teşhis araçlarının yanı sıra tedavi stratejileri geliştirmek için küresel çabalar sarf edilmektedir. Bu kitap bölümünde, özellikle veteriner sahada karşılaştığımız önemli onkojen viruslar, bunların sebep olduğu viral enfeksiyonlar ve onkojenik mekanizmaları irdelenmiştir.