TİYATRODA KİTLE YÖNETİMİ ve İKTİDAR

İçyar C.

IV. ULUSLARASI SANAT SEMPOZYUMU , Kocaeli, Türkiye, 12 - 16 Mayıs 2025, cilt.1, ss.223-224, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Cilt numarası: 1
  • Basıldığı Şehir: Kocaeli
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.223-224
  • Atatürk Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Tiyatroda Kitle Yönetimi ve İktidar

 

Tiyatro, tarih boyunca iktidarın kitleleri yönlendirme aracı olarak işlev görmüştür. Antik Yunan Tragedyalarından modern dönem oyunlarına kadar sahne, yalnızca bir sanat alanı değil, aynı zamanda toplumsal iktidarın meşrulaştırıldığı ve zaman zaman sorgulandığı bir alandır. Bu çalışma, tiyatronun kitle yönetimi ve iktidar ilişkisini nasıl şekillendirdiğini analiz etmeyi amaçlamaktadır.

“Kitle” kavramı, kısaca: Kalabalık, yığın anlamında kullanılır. Basit anlamıyla, Kitle: ırkları, meslekleri, cinsiyetleri ve kendilerini bir araya toplayan rastlantı her ne olursa olsun, rastgele bir bireyler topluluğunu ifade eder. Bununla birlikte Marx’cı anlayışla kitle kavramını değerlendiren Frankfurt Okulu’na göre ise; kitle bir kalabalık ya da yığın değil; toplumsal üretim ilişkileri içinde maddi çelişkiler yaşayan, bu çelişkiler aracılığıyla bilinç kazanabilecek bir toplumsal güçtür.

Aslında “Kitle” kavramı 1760 yıllarında Sanayi Devrimi ile birlikte adı konulmuş bir kavramdır. Bununla birlikte bu kavramın geçmişte izlerini görmekte ve toplumsal bir hareket olarak gözlemlemekteyiz.

Antik Yunan Tragedyalarında “katharsis” kavramı, seyircinin duygusal arınma süreci üzerinden toplumsal düzenin yeniden üretilmesine hizmet eder. Örneğin, devlet destekli Tragedya yarışmaları ve gösterimleri, politik mesajları estetik bir forma dönüştürerek kitleleri yönetme aracı olarak kullanılmıştır. Benzer şekilde, Orta Çağ’daki dinsel temsiller ve Rönesans’taki saray tiyatroları, iktidarın ideolojisini halka aktarmada bir araç görevi üstlenmiştir.

Modern dönemde ise tiyatro, iktidarın yanı sıra direnişin de mekânı haline gelmiştir. Brecht’in epik tiyatrosu, seyirciyi pasif bir alıcı olmaktan çıkarıp eleştirel düşünmeye teşvik ederek iktidarın kitle yönetim stratejilerini bozmayı hedefler. Augusto Boal’in “Ezilenlerin Tiyatrosu” ise doğrudan seyirciyi eyleme geçirerek iktidar mekanizmalarını tartışmaya açar.

Sonuç olarak, tiyatronun kitleleri yönlendirmedeki rolünün, iktidarın sanat üzerindeki etkisiyle şekillendiği ve aynı zamanda bu etkiye direnebilecek bir potansiyel taşıdığı ortaya konulacaktır.

Anahtar Kelimeler: Tiyatro, İktidar, Kitle, Kitle Yönetimi, Katharsis, Epik Tiyatro.

 

Mass Management and Power in Theatre

Theater has historically functioned as a tool for power to direct masses. From Ancient Greek tragedies to modern plays, the stage has not only been an artistic space but also one where societal power is legitimized and, at times, questioned. This study aims to analyze how theater shapes the relationship between mass management and power.

 

The term "mass" broadly refers to a crowd or multitude. In its simplest sense, a mass denotes a random gathering of individuals, regardless of their races, professions, genders, or the coincidental factors that bring them together. However, according to the Frankfurt School, which evaluates the concept of "mass" through a Marxist lens, the mass is not merely a crowd or a throng but a social force experiencing material contradictions within the relations of production—a force capable of gaining consciousness through these contradictions.

 

In fact, the concept of "mass" was formally defined around the 1760s with the Industrial Revolution. Nevertheless, traces of this concept can be observed earlier, manifesting as a social movement.

 

In Ancient Greek tragedies, the concept of "catharsis" serves to reproduce social order through the audience's emotional purification. For instance, state-sponsored tragedy competitions and performances were used as instruments of mass management, transforming political messages into aesthetic forms. Similarly, medieval religious dramas and Renaissance court theaters functioned as vehicles for transmitting the ideology of power to the public.

 

In the modern era, theater has become not only a space for power but also one of resistance. Brecht's epic theater seeks to disrupt power's mass-management strategies by shifting the audience from passive recipients to critical thinkers. Augusto Boal’s "Theater of the Oppressed" directly engages spectators in action, opening up discussions about power mechanisms.

 

In conclusion, this study will demonstrate that theater's role in guiding masses is shaped by power's influence over art, while simultaneously harboring the potential to resist that influence.

 

Keywords: Theater, Power, Mass, Mass Management, Catharsis, Epic Theater.