Yabancılara Türkçe Öğretiminde Kelime Öğrenimine Yönelik Soru Hazırlama Teknikleri Üzerine Bir Değerlendirme
INTERNATIONAL EDUCATION CONGRESS 2023, Ankara, Türkiye, 20 - 23 Eylül 2023, ss.394-396, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.394-396
- Atatürk Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Yabancılara Türkçe Öğretiminde Kelime Öğrenimine Yönelik Soru Hazırlama Teknikleri Üzerine Bir Değerlendirme
Nihal Elif Gürbüz
Atatürk Üniversitesi
Problem Durumu Yabancı dil öğretimi ve öğrenimi dillerin var oluşundan bu yana içinde bulunduğu zamanın koşullarına göre gelişen ve değişen bir yol izlemiştir. Bunun için her dilin yapısına, kültürüne, gelişimine bağlı olarak farklı yöntem, teknik ve programlar uygulanmıştır. Bu yöntemler eksik kaldığı ölçüde yeni yöntem ve teknikler denenmiş ve tarih boyunca gelişim göstermiştir. Genel olarak öğretim programları; öğretim hedefleri, eğitim durumları ve değerlendirme unsurlarından oluşmaktadır. Bir programın uygulanması sonucunda öğrenme düzeyini, öğrenme – öğretme ortamının etkileyen faktörleri belirlemek, beklenen ve gerçekleşen sonuçları kıyaslamak adına ölçme değerlendirme işlemi yapılmaktadır. S. Benjamin Bloom tarafından geliştirilen Bloom Taksonomisi, öğrenme ve öğretme süreçlerinde ölçme ve değerlendirmenin yapılabilmesi için soru düzeylerinin sınıflandırılmasında uluslararası düzeyde kabul gören yaklaşımdır (Arı, 2011). Bloom’un öğrencisi Lorin W. Anderson başkanlığında toplanan kurul 1995-2000 yılları arasında taksonomiyi 21. yüzyıl öğrenci ve öğretmenlerine uyarlayarak geliştirmiştir ve son yıllardaki çalışmalar yenilenen taksonomiye göre yapılmaktadır. Barın (2004) çalışmasında genel anlamda yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde soru hazırlamada paragraf, çoktan seçmeli, doğru-yanlış, boşluk doldurma, yeni cümle kurma gibi soru tiplerini kullanmayı önerirken farklı türde düşünme becerisi gerektiren farklı soru tiplerinin kullanımının alan için önem arz ettiğini belirtmiştir. Günümüzde teknolojinin gelişmesi ve eğitime de entegre olmasıyla farklı soru hazırlama teknikleri oluşturulmaya devam edilmektedir. Yabancılara Türkçe öğretiminde (YTÖ) ölçme ve değerlendirme, soru hazırlama teknikleri üzerine birçok çalışma söz konusudur. Gedik (2017), Özdemir (2021,2023) ölçme ve değerlendirmeyi kuramsal olarak tanımlamaktadırlar. Özdemir (2021), yabancılara Türkçe öğretiminde sonuç değerlendirmeye yönelik yapılan sınavları tanıtarak, hazırlanma ve uygulama sürecinde dikkat edilmesi gereken noktaları belirlemektedir. Ayrıca bu hususları ölçme ve değerlendirme bilgileriyle birleştirerek alanın kullanımına sunmaktadır. Özdemir ve Eke (2023) YTÖ’ de uygulanan kur sınavlarını madde yazma ilkeleri açısından betimleyerek bazı önerilerde bulunmuştur. Öğreticilerin ölçme ve değerlendirme becerilerinin geliştirilmesi ve soruların ölçme değerlendirme uzmanları ile iş birliği içinde hazırlanması bu önerilerden bazılarıdır. Dincel ve Ungan (2022) YTÖ ders kitaplarını ölçme ve değerlendirme açısından incelemektedir. Ulutaş ve Kara (2019) YTÖ ders kitaplarındaki; Özyalçın ve Kana (2020) YTÖ öğreticilerinin hazırladıkları metin altı sorularını yenilenmiş Bloom taksonomisine göre değerlendirmektedir. Kanburoğlu ve Aycan (2016) ve Sarıgül (2021) ise teknolojik ölçme değerlendirme araçları üzerine çalışmalarda bulunmuştur. Akademik kaynakların incelemesi sonucunda YTÖ’de kelime öğretimiyle ilgili soru hazırlamaya yönelik çalışmaya rastlanmamıştır. Bu bildiri yabancılara Türkçe öğretiminde kelime öğrenimine yönelik soru sorma ve hazırlama yöntemlerinin değerlendirilmesi ve geliştirilmesine odaklanmaktadır. Bu çerçevede yabancılara Türkçe öğretimi alanında uzmanlaşmış öğreticilerin görüşlerine ve bilgilerine başvurularak kullanılan yöntem ve teknikler belirlenmiş ve değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Ayrıca kelime öğreniminde kullanılacak kazanımları belirleyebilmek için literatür çalışması yapılmıştır. Bu literatür çalışması sonucunda tam anlamıyla belirlenmiş ortak bir Yabancılara Türkçe Öğretiminde kazanım ve gösterge tablosunun olmadığı görülmüştür. Daha sonra sorularımızı belirlerken seçeceğimiz kazanımların edindirilmesi adına çalışmamıza yardımcı olacak bir belirtke tablosu oluşturmaya çalışılmıştır. Bu süreç için Avrupa Dil Portfolyosu, Ankara Üniversitesi Tömer Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretim Programı kazanım tabloları ve Yedi İklim Türkçe Öğretim setinde bulunan öz değerlendirme kısımları dikkate alınarak ortak bir belirtke tablosu oluşturulmuştur. Hazırlanan bu tablo ile kelime öğretiminde kullanılabilecek soru hazırlama teknikleri adına öneriler sunulmuştur. Öğreticilerinin görüşlerine başvurularak yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan mevcut soru sorma ve hazırlama yöntemleri belirlenip bunların eksiklikleri ve etkinlikleri literatür çerçevesinde belirlenmiştir. Öğreticilerin bilgi düzeyleri ve deneyimleri dikkate alınarak soru hazırlama ve sorma süreçlerinin daha etkin olması adına öneriler sunulmuştur. Bu çalışma yabancılara Türkçe öğretiminde kelime edinimine yönelik soru hazırlama tekniklerini alan öğreticilerini görüşleri doğrultusunda inceleyerek kelime öğrenimi kazanımları çerçevesinde belirlenmiş soru sorma teknikleriyle karşılaştırıp değerlendirerek konuyla ilgili önerilerde bulunmaktır. Yabancılara Türkçe öğretiminde kelime edinimine yönelik soru hazırlayanlara yardımcı olması bakımından literatürdeki boşluğu doldurması açısından önem arz etmektedir. Yöntem Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden faydalanılmıştır. Araştırmanın deseni, açıklayıcı durum çalışmasıdır. Durum çalışması sınırlı bir sistemin derinlemesine incelenmesini kapsamaktadır (Merriam, 2013). Açıklayıcı durum çalışması özellikle alan yazında çalışılan konuyla ilgili az düzeyde bilgi sahibi olunduğunda ve betimsel olarak bir ya da iki durum 394 açıklanmaya çalışıldığında kullanılan desendir (Davey, 1990). Araştırma kapsamında öğretim elemanlarıyla soru hazırlama teknikleri üzerine görüşme yapılarak mevcut durum derinlemesine incelenmiştir. Katılımcılar uygun örnekleme tekniğine göre seçilen 15 öğretim elemanından oluşmaktadır. Nitel araştırmalarda uygun örnekleme tekniği paraya, yere, konumun kullanılabilirliğine yönelik olarak koşullara bağlı olarak tercih edilebilmektedir (Merriam, 2013). Öğretim elemanlarıyla yapılan bire bir görüşmelerde veri toplama aracı olarak yarı-yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Form yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanı ve ölçme-değerlendirme uzmanları tarafından değerlendirilmiş ve öğretim elemanlarına bire bir görüşmeyle uygulanmıştır. Ancak önceden hazırlanmış sorularda sıralı ve esnek olarak görüşmede konuşma akışına göre sorularda yer değiştirmeler yapılmıştır (Merriam, 2013). Yarı yapılandırılmış görüşmeyle önceden hazırlık yapılması ve uygulama esnasında sondalarla ve yeni sorularla ekleme yapılması imkânı bu ölçme aracına baş vurulmasına yönelik tercih sebebi olmuştur. Görüşmeler yapıldıktan sonra etik sebeplerle katılımcıların izinleri alınmış ve ses kayıtları transkribize edilerek yazıya dökülmüştür. Elde edilen veriler literatürde soru teknikleriyle ilgili yer alan önceden belirlenmiş kavramlara göre betimsel analiz metoduyla analiz edilmiştir. Beklenen/Geçici Sonuçlar Yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan soru hazırlama tekniklerinin geliştirilmesi hem öğreticiler hem de öğrenenler için önem arz etmektedir. Öğrenme ve öğretme süreçlerinin ölçme değerlendirme aşamasında ölçme araçlarının belirlenmesi gerekmektedir. Bu bildiri, öğreticilerin görüşlerine dayanarak var olan soru hazırlama tekniklerini değerlendirmekte ve kelime öğretimine yönelik bir belirtke tablosu oluşturularak kullanılabilecek teknikleri sıralamakta ve öneriler sunmaktadır. Bu bildiride öğretici görüşlerine başvurularak hazırlanan sorular daha etkili ve odaklayıcı olabilir. Hazırlanan yeni soru hazırlama teknikleri öğrencilerin günlük hayatlarıyla bağdaştırılarak dikkatlerini çekebilir. Bu durum öğrencilerin motivasyonunu artıracağından öğrenme sürecini keyifli hâle getirebilir. Hazırlanan sorular çeşitli öğrenme stillerine hitap edecek şekilde olabilir. Etkili soru hazırlama yöntemi, öğreticilere verimli bir ders materyali oluşturma imkânı sağlayarak zamanı daha iyi planlamalarına ve ders içeriğini etkili şekilde sunmalarına yardımcı olabilir. Bu bildirinin sunulması ve yayınlanması ile alanda soru hazırlama tekniklerinin gelişimine katkı sunulabilir. Alandaki diğer öğreticilerin bu yöntemleri kullanmasına ve deneyimlerini paylaşmasına imkân sağlanabilir. Yeni yaklaşımların benimsenmesi ve öğreticilerin ihtiyaçlarına uygun olarak özelleştirilmiş soruların hazırlanması, yabancılara Türkçe öğretiminde daha etkili bir öğrenme deneyimi sağlayabilir. Çalışmanın beklenen sonuçları öğretici görüşlerine göre değişiklik gösterebilir ancak önemli olan alan için bir kazanım tablosu oluşturmaya çalışarak olması gereken yöntem ve teknikleri öğretici görüşleriyle birleştirip değerlendirme ve etkili soru hazırlama teknikleri oluşturmanın muhtemel faydalarını değerlendirmek ve bunları uygulamaya çalışmaktır. Anahtar Kelimeler: Yabancılara Türkçe öğretimi, kelime öğretimi, Bloom taksonomisi, soru hazırlama teknikleri Kaynakça Arı, A. (2011). “Bloom’un Gözden Geçirilmiş Bilişsel Alan Taksonomisinin Türkiye’de ve Uluslararası Alanda Kabul Görme Durumu.” Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 11(2), 749-772. Barın, E. (2004). Yabancılara Türkçe Öğretiminde İlkeler. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD) , (1) , 19 30 . Davey, L. (1990). The application of case study evaluations. Practical assessment, research, and evaluation, 2(1), 9. Dincel, Ö. & Ungan, S. (2022). Yabancılara Türkçe Öğretimi Ders Kitaplarının Ölçme Değerlendirme Açısından İncelenmesi Ve Konuya Dair Öğretici Görüşleri. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 11 (4) , 1584-1612 . Gedik, Enver. (2017). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde ölçme ve değerlendirme. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Arel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul Kanburoğlu, V., & Aycan, A. (2016). Türkçenin yabancı dil olarak eğitiminde dijital ölçme ve değerlendirme. A. Okur, B. İnce, & İ. Güleç (Eds.), Yabancılara Türkçe öğretimi üzerine araştırmalar (pp. 215–219). Sakarya Üniversitesi TÖMER. Merriam, S. B. (2018). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (3. Baskıdan Çeviri, Çeviri Editörü: S. Turan). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. Özdemir, S. & Eke, H. (2023). Yabancılara Türkçe Öğretiminde Uygulanan A1 ve A2 Kur Sınavlarının Madde Yazma İlkeleri Açısından İncelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 13 (1) , 365-380 . DOI: 10.24315/tred.1034874 Özdemir, S. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde ölçme ve değerlendirme. E. Özkan (Ed.). Yabancılara Türkçe öğretimim içinde. (375-414). Eğitim Yayınevi. Özdemir, S. (2023). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Ölçme ve Değerlendirmeye Yönelik Araştırmaların Eğilimleri. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24 (1) , 537-559 . DOI: 10.17679/inuefd.1071671 Özyalçın, K. E. & Kana, F. (2020). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretenlerin Metin Altı Soru Yazma Becerileri Üzerine Bir Değerlendirme. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi , 5 (2) , 488-506 . DOI: 10.32321/cutad.797711 395 Sarıgül, K. (2021). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Çevrim İçi Süreç Değerlendirme Araçları. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 2021 Yunus Emre ve Türkçe Yılı Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Özel Sayıs , 56-80 . DOI: 10.47948/efad.922748 Ulutaş, M. & Kara, M. (2019). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Ders Kitaplarındaki Metin Altı Sorularının Yenilenmiş Bloom Taksonomisi’ne Göre İncelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 8 (4) , 2198-2214 . Ünal, S. & Ada, S. (1999). Öğretmenlik Mesleğine Giriş, İstanbul, Marmara Üniv. Yayınları, yayın no:646, Teknik Eğit. Fak. Yay. No. 13, s:36.