Klasik Arap Şiiri Işığında Abbâsî Sarayında Av Partilerinin Siyasi ve Sembolik Rolü

Creative Commons License

Karakuş Ö. F.

FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimler Dergisi, sa.27, ss.45-71, 2026 (TRDizin)

Özet

Avcılık, insanlık tarihinin en kadim faaliyetlerinden biri olarak, zamanla hayattakalma mücadelesinden iktidar sembolizmine evrilen çok katmanlı bir kültürel fenomenhaline gelmiştir. Bu çalışma, Abbâsî Hilafeti döneminde (750-1258) av partilerinin devletsiyasetindeki rolünü ve bu pratiklerin klasik Arap şiirine yansımasını incelemektedir.Araştırma, birincil tarih kaynakları ve şiir divanlarının karşılaştırmalı analizi yöntemiylegerçekleştirilmiştir. Cahiliye döneminde kaside içerisinde tasvir unsuru olarak yer alanav betimlemeleri, İslam fetihleri sonrasında Fars, Türk ve Bizans kültürleriyle etkileşimneticesinde teknik ve estetik açıdan zenginleşmiştir. Emevîler döneminde başlayankurumsallaşma süreci, Abbâsîler döneminde doruk noktasına ulaşmış; avcılık, bir devletseremonisi, askeri talim aracı ve iktidar gösterisi olarak çok işlevli bir rol üstlenmiştir. Busüreçte “tardiyyât” adıyla anılan av şiirleri, müstakil bir edebî tür olarak gelişmiş ve EbûNüvâs, el-Buhturî ve el-Mütenebbî gibi şairlerin eserleriyle olgunlaşmıştır.Çalışma, av partilerinin salt bir aristokratik eğlence olmadığını; aksine devletadamlarının askeri becerilerini geliştirme, tebaa üzerinde otorite tesis etme, diplomatikilişkileri güçlendirme ve siyasi meşruiyet inşa etme araçları olduğunu ortaya koymaktadır. Halifeler ve saray erkânının av hayvanlarına (özellikle şahin, doğan, çitave aslan) yüklediği sembolik anlamlar, iktidar söyleminin görsel ve performatif bir diledönüşmesini sağlamıştır. Tardiyyât şiirleri ise bu iktidar dilinin edebi yansıması olarakbelgesel nitelikte bir işlev görmüştür.
Hunting, one of the most ancient activities in human history, has evolved over timefrom a struggle for survival into a multifaceted cultural phenomenon representing thesymbolism of power. This study examines the role of hunting parties in state politicsduring the Abbasid Caliphate (750–1258) and the reflection of these practices in classicalArabic poetry. The research was conducted using a comparative analysis of primaryhistorical sources and poetry anthologies (divans). Hunting descriptions, which appearedas descriptive elements within the qasida during the Pre-Islamic (Jahiliyyah) period, wereenriched technically and aesthetically following the Islamic conquests through interactionwith Persian, Turkish, and Byzantine cultures. The process of institutionalization, whichbegan during the Umayyad period, reached its culmination under the Abbasids; huntingassumed a multifunctional role as a state ceremony, a tool for military training, and adisplay of power. During this process, hunting poems, known as tardiyyah, developedas an independent literary genre and matured through the works of poets such as AbuNuwas, al-Buhturi, and al-Mutanabbi.The study demonstrates that hunting parties were not merely an aristocratic pastime;on the contrary, they were instruments for developing the military skills of statesmen,establishing authority over subjects, strengthening diplomatic relations, and buildingpolitical legitimacy. The symbolic meanings attributed to hunting animals (particularlyfalcons, hawks, cheetahs, and lions) by the caliphs and court dignitaries enabled thediscourse of power to transform into a visual and performative language. Tardiyyahpoems, in turn, served a documentary function as the literary reflection of this languageof power.