Öz C.
Hukuk Alanında Disiplinlerarası Çalışmalar-I, Prof. Dr. Ahmet Gürbüz, Editör, Eğitim Yayınevi, Ankara, ss.39-55, 2025
-
Yayın Türü:
Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
-
Basım Tarihi:
2025
-
Yayınevi:
Eğitim Yayınevi
-
Basıldığı Şehir:
Ankara
-
Sayfa Sayıları:
ss.39-55
-
Editörler:
Prof. Dr. Ahmet Gürbüz, Editör
-
Atatürk Üniversitesi Adresli:
Evet
Özet
İslam ve Osmanlı hukukunda evlilik birliğinin temeli karşılıklı huzur ve sükûna dayanmakla birlikte, anlaşmazlık durumlarında evliliğin sona erdirilmesi meşru bir yol olarak kabul edilmiştir. Bu çalışmada, erkeğin tek taraflı iradesine dayanan talâk ve hâkim kararıyla gerçekleşen tefrikten farklı olarak kadının talebi, tarafların karşılıklı rızası ve belirli bir bedel karşılığında evliliğin sona erdirilmesini ifade eden "muhâlea" (hul‘) kurumu incelenmektedir. Çalışma kapsamında muhâleanın Kur’ân, sünnet ve sahabe uygulamalarındaki meşruiyet temelleri ele alınmıştır. Hanefî, Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinin konuya yaklaşımları mukayeseli olarak analiz edilmiştir. İncelenen fıkhî görüşler çerçevesinde Hanefîler muhâleayı, icap ve kabule dayalı, sonucu itibarıyla "bâin talâk" hükmünde olan bir akit olarak değerlendirirken, Şâfiî mezhebi bu kurumu, kadının evlilikteki haklarını bir bedel karşılığında satın aldığı "satış" benzeri bir işlem olarak nitelendirmiştir. Mâlikî mezhebi, bedelin meşruiyetini geçimsizliğin kaynağına (nüşûz) göre belirlerken, Hanbelî fakihleri muhâleanın bir fesih mi yoksa talâk mı olduğu hususunda farklı görüşler ileri sürmüştür. Araştırma sonucunda muhâleanın, İslam aile hukukunda erkeğin boşama yetkisine karşı kadına tanınan önemli bir özerklik alanı olduğu, tarafların iradesini esas alan yapısıyla evlilik birliğindeki mağduriyetleri gideren ve tarihsel sürekliliği olan bir denge mekanizması işlevi gördüğü tespit edilmiştir.