Klasik Türk Edebiyatı Anlatı Metinlerinde Mucizevi Meyveler

Creative Commons License

KILIÇ S. Ö.

Türklük Bilimi Araştırmaları, sa.59, ss.201-217, 2026 (TRDizin)

Özet

Din, mit ve edebiyat metinlerinde mucizevi meyve, kutsal meyve, şifalı meyve, sihirli meyve şekillerinde kavramlaştırılan “mucizevi meyveler”, nar, incir, zeytin gibi kutsalla ilişkili olanların yanı sıra elma ve turunç gibi mitolojik kökenli meyvelerle de sembolize edilmiştir. İnsanlığın kolektif bilinçaltında mucizevi meyveler, hayatın bilinmezlik sırlarını içinde toplayan sihirli birer obje, bazen de mutlak gerçeğin anlaşılması ve çözülmesini sağlayan sağaltıcı ve olağanüstü gücün sembolleri olarak görülmüştür. Bu nedenle, mucizevi olarak değerlendirilen meyvelere bütün kültürlerde ve özelde Türk kültüründe pek çok sembolik anlam yüklenmiştir. Meyvelere yüklenen bu sembolik ve kültürel anlamları, hayatın ve sanatın her alanında olduğu gibi sözlü ve yazılı edebiyat metinlerinde de görmek mümkündür. Bu amaçla hazırlanan çalışmada mucizevi meyve motifinin kavramsal çerçevesi belirlendikten sonra, klasik Türk edebiyatı metinlerinde mucizevi meyvelerin hangi amaç ve işlevlerde kullanıldığı incelenmiştir. Çalışma için nitel araştırma yöntemi seçilmiş ve metin incelemesi yapılmıştır. Türkçe mesnevilerde ve mensur anlatı metinlerinde mucizevi meyvelerin, öncelikle kahramanın olağanüstü doğumuna aracılık eden kutsal, büyülü, olağanüstü ve şifalı nesneler olarak yer aldıkları tespit edilmiştir. Aynı zamanda mucizevi meyvelerin, kahramanın ilahi kaynakla ilişki kurmasını sağlayan nesneler olarak değerlendirildiği, dini metinlerde ise kahramanın ölümünün aracı nesnesi olarak yer aldıkları görülmüştür.
“Miraculous fruits”, conceptualized as miraculous fruits, sacred fruits, healing fruits and magic fruits in religious, mytical and literary texts, have been symbolized by mythological fruits such as apples and bitter oranges as well as those associated with the sacred such as pomegranates, figs and olives. In the collective subconscious of humanity, miraculous fruits have been seen as magical objects that contain the unknown secrets of life and sometimes as symbols of healing and extraordinary power that enable the understanding and resolution of absolute truth. For this reason, many symbolic meanings have been attributed to fruits that are considered miraculous in all cultures and especially in Turkısh culture. It is possible to see these symbolic and cultural meanings attributed to fruits in oral and written literary texts as well as in every field of art and life. In this study, prepared for this purpose, after defining the conceptual framework of the miraculous fruit motif, the purposes and functions of miraculous fruits in classical Turkish literature texts were examined. A qualitative research method was selected for the study, and a text analysis was conducted. In Turkish mesnevis and prose narrative texts, miraculous fruits have been identified as sacred, magical, extraordinary, and healing objects that primarily facilitate the hero's extraordinary birth. At the same time, it has been observed that miraculous fruits are regarded as objects that enable the hero to connect with the divine source, while in religious texts, they serve as the instrument of the hero’s death.