Akademik Veri Yönetim Sistemi
23. ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ KONGRESİ, Ordu, Türkiye, 30 Mayıs - 01 Haziran 2024, ss.101-104, (Özet Bildiri)
Gelişmekte olan ülkelerin emek piyasaları, kayıt dışı istihdam, çocuk işçi çalıştırma, sigortasız ve sendikasız işçi çalıştırma, ücret farklılıkları gibi birçok yapısal sorunu bünyesinde barındırmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerin özelliklerini taşıyan Türkiye’de ücret farklılığı sorunu işgücü piyasalarında yaygın olarak görülmektedir (Çelik & Selim, 2014:206). Ücret, emeğin üretimden aldığı pay (Görmezöz&Karaalp-Orhan, 2020:1634) olup ücret düzeyi bireyin yaşam standardını, mutluluğunu ve refahını etkilemektedir. Bireyler ücret geliri ile hem kendisinin hem de bakmakla yükümlü oldukları ailelerinin yaşamlarını idame ettirmektedirler (Keser &Kümbül Güler, 2021:136). Dolayısıyla ücret sadece çalışan bireylerin değil aynı zamanda toplumsal refahın korunması noktasında önemlidir (Özveri, 2019:1).
İşgücü piyasasının sahip olduğu yapısal özellikler işgücü piyasasını, mal ve hizmet piyasalarından ayırmakta ve emeğin alacağı ücretin farklılaşmasına neden olmaktadır (Aksoylu &Karaalp-Orhan, 2018:2). Tam rekabetçi piyasaların aksine gerçek hayatta emeğin alacağı tek bir denge ücreti bulunmamaktadır. Çünkü gerçek rahatta bireyler ve işler birbirlerinin aynısı değildir (Biçerli, 2013:241). Ücretler farklı sektörlerde, farklı mesleklerde, farklı işyerlerinde farklı işleri yapanlar arasında farklılaşırken, bazen aynı sektörde aynı işleri yapanlar arasında da farklılık göstermektedirler. Ücretlerin farklı olmasına sebep olan çok sayıda faktör bulunmaktadır. Çalışan bireylerin yaşı, cinsiyeti, medeni durumu, meslekleri, tecrübesi, kayıtlı veya kayıt dışı istihdam edilmesi, sendika üyesi olup olmaması gibi özellikler ücret farklılıklarına sebep olmaktadır. İlaveten faaliyette bulunulan sektörün rekabetçi, tekelci veya oligopolcü olması, dış ticarete duyarlılığı gibi yapısal özelliklerde ücret farklılıklarına sebep olmaktadır (Aksoylu &Karaalp-Orhan, 2018:2; Güven & Çağatay, 2019:98; Sayın, 2012:218).
Teknolojik gelişme başta olmak üzere demografik dönüşüm ve küresel iklim değişikliği gibi mega trendler geleceğin iş dünyasında farklı mesleklerin ortaya çıkmasına, mevcut mesleklerin dönüşmesine ve ihtiyaç duyulan becerilerin değişmesine neden olmaktadır (Özsoy & Tosunoğlu, 2023:404). Yapay zekâ teknolojileri var olan meslekleri ve ihtiyaç duyulan becerileri dönüştürmektedir. Her geçen gün geleneksel mesleklerden isimlerine yabancı olduğumuz mesleklere geçişler yaşanmakta ve böylece mesleki hayatta dijitalleşmenin etkileri daha fazla hissedilmektedir. Mesleklerde yaşanan değişimler doğrultusunda işgücünün sahip olması gereken becerilerde değişime uğramaktadır (Aksakal & Ülgen, 2021:836). Dünya Ekonomik Forumu tarafından yayınlanan İşlerin Geleceği Raporu 2023’e göre teknolojinin benimsenmesi önümüzdeki beş yıl içinde iş dönüşümünün temel itici gücü olmaya devam edecek ve bu süre zarfında işgücü piyasasında %23’lük bir yapısal değişim gerçekleşecektir. Rapora göre bilişsel becerilerin, yaratıcı düşünmenin ve teknoloji okuryazarlığının gelecekte en fazla ihtiyaç duyulacak beceriler olduğu ifade edilmektedir. Yapay zekâ ve makine öğrenimi uzmanları hızlı büyüyen işler listesinin başında yer alırken, onları sürdürülebilirlik uzmanları ve iş zekâsı analistleri takip etmektedir. Listedeki en hızlı büyüyen rollerin çoğunluğu teknolojiyle ilgili rollerdir. En hızlı düşüş göstermesi beklenen pozisyonların büyük çoğunluğu büro ve sekreterlik pozisyonları olup en hızlı düşüş göstermesi beklenen pozisyonlar banka veznedarları ve ilgili memurlar, posta hizmetleri memurları ve kasiyerler ve biletçilerdir (DiBattista et al., 2023:29).
Bu çalışmanın temel amacı, yeni teknolojiler tarafından tehdit edilen mesleklerde ücret farklılıklarını incelemektir. Bu kapsamda; öncelikle teknoloji düzeyine göre ayrıştırılan sektörlerde aynı meslekler için ortaya çıkan ücret farklılıklarının incelenmesi, sonrasında ise ücreti etkileyen faktörler açısından farklılıkların irdelenmesi amaçlanmaktadır. Çalışmanın amacı doğrultusunda TÜİK tarafından yayınlanan “Kazanç Yapısı Araştırması” mikro verileri kullanılacaktır. Elde edilen veriler OECD İmalat Sanayi Sektörleri Teknoloji Düzeyi Sınıfl andırmasına göre “düşük” ve “yüksek” teknoloji olmak üzere sektörel ayrıma tabi tutulacak olup Uluslararası Standart Meslek Sınıfl aması (ISCO-08) kullanılarak bu sektörlerde teknoloji tarafından tehdit edilen meslekler sınıfl andırılacaktır. İlk olarak basit istatistiksel yöntemler ve çapraz tablolar ile ücret farklılıklarına dair yorumlar yapılacak. Akabinde ise doğrusal regresyon modeli kullanılarak teknoloji düzeyi farklı olan sektörlerde aynı mesleği icra eden çalışanlar için ücreti etkileyen faktörler iki ayrı model ile belirlenecektir. Yapılacak analizlerle elde edilecek sonuçlara göre farklı teknoloji düzeylerinde söz konusu faktörlerin ücretler üzerinde farklı etkilerinin olacağı öngörülmektedir.