Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerine Göre Caferiliğin Öğretimi

Creative Commons License

KARAGÖZ G. N.

Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, cilt.0, sa.60, ss.549-572, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, Kars ilinde devlete bağlı okullarda müfredatta bulunan din derslerinde Caferiliğin, dinde çoğulculuk perspektifiyle nasıl ele alındığını öğretmen görüşlerine dayalı olarak ortaya koymayı amaçlamaktadır. Böylece program hedefleri ile sınıf içi uygulamalar arasındaki uyum düzeyi analitik biçimde değerlendirilmiştir. 2000’li yıllarda çoğulculuğu ve kök değerleri merkeze alan program güncellemelerine rağmen, Caferiliğin DKAB’deki temsil ve öğretimine ilişkin literatür son derece sınırlıdır. Bu durum, müfredattaki görünürlük, öğretim materyallerinin yeterliği ve pedagojik uygulamaların kapsamına dair belirsizlik üretmektedir. Yerel bağlamda (Kars) sahaya dayalı verinin yokluğu da politika ve uygulama arasında boşluk yaratmaktadır. Kars’ta anlamlı bir Caferi nüfusun mevcut olması, konuyu yerel ihtiyaçlar açısından önemli kılmaktadır. Bu çalışma, program geliştirme, materyal zenginleştirme ve öğretmenlerin hizmet içi eğitim gereksinimlerini kanıta dayalı biçimde tartışmaya açarak ulusal DKAB literatürü- ne ampirik katkı sunmaktadır. Nitel araştırmanın durum çalışması desenini içeren araştırmada Kars Merkez’de görevli yedi DKAB öğretmeni ile yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubuna yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmıştır. Veriler, içerik analizine tabi tutulmuş; “İçerik”, “Öğrenme Durumları”, “Öğretmen Tutumu” ve “Öğrenci Tutumu” temaları elde edilmiştir. Kodlamalar, araştırma sorularıyla uyumlu olarak tümevarımsal biçimde yapılmıştır. Araştırma sonucunda öğretmenler, herhangi bir mezhebi merkezîleştirmeden ortak değerleri öne çıkaran çoğulcu bir söylem benimsediklerini belirtmiştir. Dersler ağırlıkla ders kitabı eksenli yürütülmekte; anlatım ve soru-cevap teknikleri baskın biçimde kullanılmaktadır. Caferilik belirli sınıf kademelerinde sınırlı yer bulmakta; öğretmenler kendilerini çoğunlukla yeterli görse de güncel içerik ve materyal gereksinimini vurgulamaktadır. Öğrenci hazırbulunuşluğu Muharrem aylarında artmakta, genel ilgi ise güncel-teknolojik meselelere kaymaktadır. Bulgular, içerik ve materyal zenginleştirmesi, yerel paydaş işbirliği ve hedefli hizmet içi eğitimlerin öncelikli olduğunu göstermektedir.
This study aims to examine how Jafari (Caferi) Islam is addressed within the religious education (RE) curriculum in state schools in Kars, Turkey, from a religious pluralism perspective, based on teachers’ views. It analytically evaluates the alignment between curriculum goals and classroom practices. Despite curriculum reforms since the 2000s emphasizing pluralism and core values, the representation and teaching of Jafari Islam in RE remains significantly underexplored in the literature. This gap contributes to ambiguity regarding curriculum visibility, adequacy of instructional materials, and the scope of pedagogical practices. The lack of locally grounded data, particularly in a region like Kars with a significant Jafari population, further deepens the disconnect between policy and practice. By addressing curriculum development, enrichment of teaching materials, and in-service teacher training needs through evidence-based findings, this study offers an empirical contribution to the national RE literature. Using a qualitative case study design, semi-structured interviews were conducted with seven RE teachers working in central Kars. The data were analyzed through content analysis, resulting in four main themes: “Content,” “Learning Experiences,” “Teacher Attitudes,” and “Student Attitudes.” Coding was conducted inductively in alignment with the research questions. Findings indicate that teachers adopt a pluralistic discourse emphasizing shared values without centralizing any specific sect. Instruction is predominantly textbook-centered, using lecture and Q&A methods. Jafari content is limited to specific grade levels. While teachers generally perceive themselves as competent, they highlight the need for updated materials. Student engagement peaks during Muharram but tends to shift toward contemporary and technological topics.