The Reflection of the Phrase “Aktharu al-Nās” in Turkish Translations “Ekserü’n-Nâs” İfadesinin Türkçe Meâllere Yansıması

Creative Commons License

Bilgiz M.

Turkish Studies- Comparative Religious Studies, cilt.21, sa.3, ss.5663-5708, 2026 (TRDizin)

Özet

 Öz: Kur’ân’da sayılı istisna dışında muhatap kesimlerin açıkça zikredilmeksizin genel hitap kalıplarıyla, zamir ve ism-i mevsullerle ifade edilmesi, âyetlerin medlûllerinin anlaşılmasının önündeki temel zorluklardan biriolarak kabul edilmektedir. Bu çalışmanın amacı, Kur’ân’da kullanılan genel hitap kalıplarından biri olan ve Türkçeye “İnsanların çoğu” şeklinde çevrilen “Ekserü’n-nâs” terkibinin, klasik tefsir kaynaklarında ve Türkçe meâllerde hangi anlam ve yorumlarla ele alındığını tespit etmektir. Ekserü’n-nâs terkibinin geçtiği yirmi âyetin on dokuzu Mekke’de, biri Medine’de nazil olmuştur. Araştırmada ekserü’n-nâs ifadesine verilen anlamlar, ağırlıklı olarak klasik tefsir kaynaklarından, yer yer yeni dönem tefsirlerden tespit edilmiştir. Mukātil b. Süleymân, Taberî, Ebü’l-Leys es-Semerkandî, Vâhidî ve İbnü’l-Cevzî gibi müfessirler ekserü’n-nâs ifadesini; geçtiği âyetlerin bağlamı ve sebeb-i nüzulü doğrultusunda “Mekke halkının müşrik/kâfir çoğunluğu”, “İnsanların çoğu”, “Mısır halkının çoğunluğu” ve “Ehl-i Kitab’ın çoğunluğu” anlamlarında yorumlamışlardır. Örneklem olarak dokuz Türkçe meâl incelenmiş ve söz konusu ifadenin meâllere yansıma şekilleri karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Bu meâller şöyledir: Yazır, Hak Dîni Kur’ân Dili: Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe Meâli; Ateş, Kur’an-ı Kerîm ve Cümle Meâli; Çantay, Kur’ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerîm; Bayraklı, Yeni Bir Anlayışın Işığında Kur’an Meâli; Altuntaş ve Şahin, Kur’an-ı Kerim Meâli; Akdemir, Son Çağrı Kur’an; Öztürk, Kur’an-ı Kerim Meâli Anlam ve Yorum Merkezli Çeviri; Karaman ve Arkdaşları, Kur’an Yolu Meâli; Özsoy ve Güler, Konularına Göre Kur’an. İncelenen meâllerin genelinde, “Ekserü’n-nâs” müvacehe kalıbı için “İnsanların çoğu” anlamının tercih edildiği ve bu yönde bir yorumun hâkim olduğu görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Tefsir, Türkçe Meâl, Ekserü’n-Nâs, İnsanların Çoğu, Müşriklerin Çoğu.