Geçmişten Geleceğe Avrasya, Mustafa AÇA,Mehmet Ali YOLCU, Editör, Paradigma Yayınları, Çanakkale, ss.108-121, 2021
Bulaşıcı hastalıklara evrimsel bir perspektiften baktığımızda, bir patojenin hayatta kalması için bağlı olduğu taşıyıcıya daha az zarar vermesi gerektiği düşünülebilir. Bu yüzden cüzzam, tüberküloz ve frengi gibi hastalıklar büyük oranda bulaşıcı özelliklere sahip olup, zamanla azalan geçici bir evrimsel özelliğe sahip olmuşlardır. En azından hasta- lıkların arkeolojik geçmişi bu yönde bir sonuç ortaya koymaktadır. Arkeolojik kazılar neticesinde ele geçen iskelet kalıntıları cinsiyet, yaş ve travma özelliklerinin yanı sıra bizlere sahip oldukları hastalıklar hakkında da önemli ipuçları vermiştir. Bu ipuçlarını derinlemesine analiz eden Paleopatoloji bili dalı, geçmişte yaşamış bir bireyin sağlığı ve ya- şam tarzı hakkındaki bilgimizi derinleştirebilir. İskeletlerin sert dokularında ve kemiklerindeki kalıntılardan, izlerden hastalıkların geçmiş popülasyonlardaki varlığını deşifre edebilmektedir. Ancak bir bireyin bu teşhis özelliklerini geliştirebilmesi için, hastalığın başlangıcında hayatta kalmış olması gerekmektedir.