TÜRK MÛSIKÎSİNDE KÖÇEKÇELERİN KLASİK BATI MÛSIKÎSİNDEKİ SÜİT FORMU İLE KARŞILAŞTIRILMASI

İnan K.

BİLTEK-XIII 13. ULUSLARARASI BİLİMSEL ARAŞTIRMALAR VE GÜNCEL GELİŞMELER KONGRESİ, Paris, Fransa, 18 - 21 Aralık 2025, ss.1, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Paris
  • Basıldığı Ülke: Fransa
  • Sayfa Sayıları: ss.1
  • Atatürk Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Türk mûsıkîsinde Köçekçe formu adı altında bilinen ve özellikle düğün, şölen ve şenliklerde erkekler tarafından oynanan oyunlar için bestelenmiş tür ile Klasik batı mûsıkîsinde aynı tonda, değişik tartım ve özellikte dans parçalarının art arda dizilmesinden oluşan Süit formu arasında, her ikisinin de farklı dans karakterli bölümlerin bir araya gelmesiyle oluşan yapılar olmaları bakımından benzerlikler bulunmaktadır. Ancak, tarihsel süreç açısından ne zaman ortaya çıktıkları, icra stilleri, makamsal yapıları ve form ayrıntıları itibarıyla aralarında farklar da bulunmaktadır. Yapısal olarak Süit formu (Allemande, Courante, Sarabande, Gigue vb.) art arda sıralanmasından oluşur. Bu bölümler zıt tempoda ve karakterde olsalar da, çoğunlukla aynı ana tonalitede yazılırlar. Avrupa’da 13. ve 14. yüzyıllara kadar uzanan dans müziği geleneği zamanla çeşitli değişimlere uğrayarak günümüze kadar gelmiştir. Bu süreç içerisinde Süit formu da çeşitli Avrupa ülkelerinde farklı özellikler gösterse de nihai olarak birbiri ardına çalınan dans müziği yapısını korumuştur.

Köçekçe takımları Türk mûsıkîsinde oyun havaları arasında değerlendirilen bir tür olmakla beraber sahip olduğu müzikal ve makamsal zenginlikler itibari ile günümüzde çeşitli konser ve programlarda icra edilen bir türdür. Köçekçe takımları birden fazla formun veya bölümün (Peşrev, Köçekçe şarkıları, Kârçe, Saz Semaisi) bir araya gelmesinden oluşurlar. Batı mûsıkîsinin Süit formuna benzer dans karakterleri gibi, Köçekçe'nin alt bölümleri de farklı ritmik ve ezgisel karaktere sahip olabilir. Her iki türde de müzikal öğenin bir parçası da danstır. Süit Tonal sistem merkezli olup bölümler aynı ton içinde veya ilgili tonalitelere geçiş yaparak ilerler. Köçekçe ise makam mûsıkîsi sistemlidir ve bölümler aynı makamda olabileceği gibi, makamlar arası geçişler de içerebilir. Tarihsel süreç içerisinde Batı ve Doğu uluslarının karşılıklı olarak müzikal olarak etkilenmiş olabilecekleri veya insanın doğası gereği müzikal tercihlerinde bu tür ortak paydalar bulabileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Köçekçe, Süit, Makam, Tonalite, Dans Müziği.