Student Opinions on the Contribution of History-Themed Theater Plays to Learning History and How This Contribution Is Achieved

International Education Congress 2025 , Antalya, Türkiye, 26 - 29 Kasım 2025, ss.2497-2500, (Özet Bildiri)

Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
Basıldığı Şehir: Antalya
Basıldığı Ülke: Türkiye
Sayfa Sayıları: ss.2497-2500
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Atatürk Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Problem Durumu

Sosyal bilimler içerisinde tarih öğretiminin diğer disiplinlere nazaran önemli sorunları bulunmaktadır. Bunlar öğretim programı, ders kitapları-materyalleri, yöntem-teknikler, tarihin amaçları ve tarihin doğal yapısı olmak üzere beş başlıkta toplanabilir (Bal, 2011; Sadık Yılmaz & Avcı, 2018). Bu sorunlar neticesinde tarihe yüklenen “tarih geçmişte yaşanıp bitmiştir” algısı, öğrencinin tarihsel bilgiyi günlük yaşamı için gereksiz addetmesine neden olmaktadır. Tarihi yalnızca isimler, tarihler, yerler gibi bilgi yığınlarından oluşan ezberlenmesi gerekli bir alışveriş listesi olarak görme kanısı, öğrencinin geçmişle bugün arasında bir köprü kurmak şöyle dursun, arası kapanmaz bir mesafe yaratmaktadır (Riley, 2001). Bununla birlikte tarihin “sıkıcı”, “bilgi yığını”, “ezber”, “görülemeyen, duyulamayan, dokunulamayan”, “kelimelerden oluşan”, “anda tekrarlanamayan” bir disiplin olarak görülmesi öğrencilerin tarih dersine yönelik ilgisizliğini artıran unsurlar olarak değerlendirilebilir (Davis Jr., 2001; Dilek, 2002). Üstelik öğrencilerin tarih öğrenme sürecinde çoğunlukla pasif ve dinleyici konumunda kalması bu sorunları daha fazla büyütmektedir. Tiyatro ise bu sorunlara çözüm anlayışı getirebilir, tarihin etkili biçimde öğrenilmesine ve öğretilmesine katkı sağlayabilir. Sahip olduğu oyuncu, rol, kurgu ve senaryo gibi unsurlarla tarihi kitaplardan çıkararak hayata getirebilir, tarihi şahsiyetleri ve olayları somutlaştırabilir, tarihe atfedilen olumsuz algıları yıkarak eğlenceli ve öğrenci merkezli bir öğrenme ortamı sunabilir (Açıl, 2025). Ayrıca genel olarak öğretimde tiyatronun kullanılması kapsayıcı bir yaklaşım sağladığı için bireysel farklılıklara yönelik ihtiyaçları karşılayabilir, farklı bakış açılarını anlama, yaratıcı düşünme, eleştirel düşünme, problem çözme ve karar verme süreçlerinin aktif bir biçimde deneyimlenmesine imkân verebilir (Fennessey, 2000). Böylece öğrenciler geçmiş ile bugün arasında anlamlı bağlar kurabilir. Öğrencilerin yaparak ve yaşayarak deneyimlemesine imkân veren tiyatro, bu özelliği nedeniyle eğitimde de her zaman önemli bir konuma sahip olmuş ve dünyada bu konu ile ilgili bir kısmı teorik bir kısmı uygulamalı olan çeşitli çalışmalar yapılmıştır (Aldamuy, 2019; Castro, 2023; Eck, 2022; Gallagher & Kushnir, 2022; vd.).Türkiye’de ise tiyatroyu eğitim bağlamında ele alan çalışmalar olsa da (Ada, 2021; Altaç, 2020; Bayduz, 2015; vd.), ne yazık ki tarih öğretiminde tiyatro kullanımı konusunda oldukça sınırlı sayıda çalışma olduğu tespit edilmiştir (Açıl, 2025; Açıl & Karabağ, 2023; Açıl, Karabağ & Tokdemir, 2024). Araştırmanın bu eksikliği tamamlayacağı, tarih öğretiminde tiyatro oyunlarının tarihi anlamlandırmada nasıl katkı sağladığını öğrenci görüşleriyle ortaya koyacağı değerlendirilmektedir. Bu çerçevede araştırmanın amacı tarih temalı tiyatro oyunlarının, tarih öğretimi çerçevesinde nasıl bir rol oynadığını öğrenci görüşleri doğrultusunda ortaya koymaktır.

Yöntem

Araştırmanın modeli, nitel araştıırma yöntemlerinden durum çalışması olup katılımcıların deneyimlerine ne tür bir anlam yüklediklerini ve bu deneyimleri nasıl yorumladıklarını anlamak üzerine gerçekleştirilen bütüncül tek durum çalışması desenindedir (Merriam & Tisdell, 2015). Bu çerçeve doğrultusunda araştırma, gerçekçi deneyimler ve etkili anlama yorumlama üzerine yapılandırılmıştır. Araştırmada çalışma grubu amaçlı örnekleme yöntemiyle belirlenmiş olup bir devlet lisesine giden on birinci sınıf düzeyindeki sekiz öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmanın veri toplama araçları yarı yapılandırılmış bireysel görüşme formları ve video/ses kayıtlarıdır. Süreçte ilk olarak öğrencilerle tarih temalı bir tiyatro oyununa yönelik hazırlık ve prova süreci ardından oyun gösterimi gerçekleştirilmiştir. Süreç sonunda yarı yapılandırılmış bireysel görüşmeler yapılmış ve veri toplama araçları uygulanmıştır. Araçlardan elde edilen veriler içerik analiziyle çözümlenmiştir. Toplanan verilerde ilk olarak ses kayıtları transkript edilmiş ardından bireysel görüşme formları ile birlikte deşifre edilmiştir. Deşifrelerden sonra toplu okumalar yapılmış, tekrarlanan toplu okumalardan sonra kod listesi oluşturulmuştur. Kod listesi oluşturulurken tümevarımsal bir yol izlenmiş, bu esnada ses ve video kayıtlarıyla eş zamanlı bir analiz gerçekleştirilmiştir. Böylece öğrencilerin sadece yazıya yansıyan kelimeleri değil, kelimeleri anlamlı kılan ve ifadelerine yansıyan tonlama, vurgu gibi özellikler de yorumlanmıştır. Kod listeleri uzmanlar tarafından incelenmiş, kod ayırma, kod birleştirme, yeniden kodlandırma (axial coding), kategori değişimi gibi işlemler yapılmış ve uzman görüşlerine göre veriler düzenlenmiştir.

Beklenen Sonuçlar

Araştırma kapsamında tarih temalı tiyatro oyunlarıyla öğrencilerin tarihsel bilgiyi kavradıkları ve tarihsel kanıt kullandıkları, karmaşık bilgi ağı ördükleri, tarihsel olaylar arasında neden sonuç ilişkisi kurdukları, tarihsel olayları dönemin şartlarına göre yorumladıkları ve kronolojik olarak sıraladıkları tespit edilmiştir. Böylece tarih temalı tiyatro oyunlarının öğrencilerin tarihsel düşünme becerilerini işe koşmasına imkân verdiği görülmüştür. Bir diğer sonuç, tiyatronun doğrudan ve etkili bir biçimde öğrencilerin tarihi somutlaştırmalarına ve zihninde canlandırmalarına olanak tanımasıdır. Araştırmada ulaşılan diğer sonuçlar incelendiğinde ise tiyatro ile öğrencilerin anlamlı ve kalıcı aynı zamanda sosyal ve duyuşsal bir öğrenme gerçekleştirdikleri tespit edilmiştir. Yaparak ve yaşayarak, kendiliğinden, akranla ve eğlenerek öğrenmeleri sosyal ve duyuşsal bir öğrenmenin temelini oluşturmuş, yeni bilgiler edinmeleri ve edindikleri bilgileri ilişkisel bir biçimde yapılandırmaları kalıcılığı artırırken anlamlı bir öğrenme gerçekleştirmelerini de sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler: tarih temalı tiyatro oyunları, tarih öğretimi, öğrenci merkezli yöntemler, anlamlı ve kalıcı öğrenme, sosyal-duyuşsal öğreme, somutlaştırma, tarihsel düşünme becerileri