GEÇMİŞ MEDENİYETLERDE KÖLELİK VE İSLAM’DA SAVAŞ ESİRLERİNE YAPILAN UYGULAMALAR

Yıldırım F.

Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitü Dergisi, sa.52, ss.218-253, 2026 (TRDizin)

Özet

Savaş çok basit sebeplerden çıktığı gibi sosyoekonomik, güvenlik ve gelecek endişesi nedenleriyle de adeta “insan insanın kurdudur” sözünü haklı çıkarırcasına insanlık tarihinin başlangıcından beri toplumsal bir gerçeklik olarak var olagelmiştir. Savaşlarda en çok savunmasız olan yaşlı, kadın ve çocukların zarar gördüğü bir hakikattir. Savaş esirlerine yapılan muamelede toplumların ve kişilerin değer yargıları etkili olduğu gibi münferit bazı uygulamalar da görülebilmektedir. Günümüzde uluslararası antlaşmalarla esirlere yapılabilecek kötü muamele engellenmeye çalışılsa da bu, yine güçlü devletlerin istekleri doğrultusunda şekillenmektedir. Aynı şekilde güçlü olan devletler insan haklarına ve bu antlaşmalara aykırı davransalar da herhangi bir müeyyide ile karşılaşmamaktadırlar. Uluslararası hukuk adeta güçlüden yana bir görünüm arz etmektedir. Bunun en bariz ispatları ABD’nin kendine göre terörist dedikleri kişileri tuttuğu Guatemala hapishanesinde bu insanlara yapılan uygulamalardır. Yine son bir yıldır devam eden Gazze savaşında alınan esirlerin serbest bırakıldığında medyaya yansıyan durumlarıdır. Onlarca Uluslararası İnsan Hakları kuruluşları bu yerleri inceleme de dahi bulunamazken hukuk da herhangi bir cezai müeyyidede bulunamıyor. Bu makalede önce, bilinen kadim Sümer, Yunan, Roma, Çin, Hint, Mısır medeniyetlerinin yanı sıra Yahudilik ve Hıristiyanlık dinlerinin savaş esirlerine yönelik uygulamalarına yer verilecek, daha sonra İslam’ın bu hususta koyduğu esaslar ele alınmaktır. Tarihi süreçte Müslümanların uygulamalarından da söz edilerek en son olarak İslam ile diğer medeniyetlerin uygulamaları kısaca mukayese edilmektedir