Akademik Veri Yönetim Sistemi
XII. INTERNATIONAL EURASIAN EDUCATIONAL RESEARCH CONGRESS ABSTRACTS, Ağrı, Türkiye, 25 - 28 Haziran 2025, ss.221-222, (Özet Bildiri)
Yaşlılarda İyi Oluş Kaynakları
Evin Ruken Kartal Fatih Kancınar Ferhat Kandaş
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Atatürk Üniversitesi Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Problem Durumu
Sıklıkla araştırmalara konu olan yaşlanma ve yaşlılık kavramlarının her bir toplumda mevcut olan kültürel kodlara bağlı olarak farklılaştığı görülmektedir (İçli, 2004). Doğum ile başlayan ve ölüm ile sonuçlanan süreçte geri dönülemez tek yönlü ilerleme durumu yaşlanma olarak tanımlanmaktadır. Yaşlılık ise, bir toplum içerisinde bulunan ve belirli bir yaşın üzerinde olan bireyleri tanımlamaktadır (Duyar, 2008). Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından yaşlılık dönemini genellikle 65 yaş ve üzeri bireyleri kapsayacak şekilde tanımlamaktadır (World Health Organization [WHO], 2015). Kronolojik yaş üzerinden tanımlanamayacak kadar kompleks bir yapıya sahip olan yaşlılık, biyolojik yaş, psikolojik yaş ve sosyal yaş olmak üzere farklı boyutlarla ele alınmaktadır (Baltes & Smith, 2003). Literatürde alt kategorilere ayrıştırılan yaşlılık, 65–74 yaş arası “genç yaşlı” (young-old), 75–84 yaş arası “orta yaşlı” (middle-old) ve 85 yaş ve üzeri “ileri yaşlı” (oldest-old) olarak karşımıza çıkmaktadır (Neugarten, 1974; WHO, 2015). Bu tür sınıflandırmalar, yaşlı bireylerin ihtiyaçlarını işlevsel bir şekilde analiz etmek ve bu ihtiyaçlara uygun bir şekilde çeşitli müdahaleler geliştirmek için kullanılır.
Son yıllarda yapılan araştırmalar incelendiğinde, dezavantajlı bir grup olarak görülen ve çalışma grubu dışında tutulan yaşlı bireylerin, çalışmalara aktif bir şekilde dahil edildiğini ve özellikle, maneviyat, anlam profili, iyi oluş, sosyal dışlanma, ayrımcılık ve kuşaklararası dayanışma konularında ele alındığı görülmektedir. Yaşlılık sürecinde bireyin yaşamında meydana gelen psikolojik, fizyolojik ve sosyolojik değişimler, iyi oluşun çok boyutlu bir şekilde ele alınmasını gereklilik haline getirmiştir. Bu bağlamda bu çalışma ile birlikte yaşlı bireylerin, iyi oluş kaynaklarını inceleyerek, bunları yaratan ve besleyen temel bileşenleri ortaya koyarak daha anlamlı ve tatmin edici bir yaşama sahip olmaları noktasında katkı sunması amaçlanmaktadır.
Araştırma Yöntemi
Bu çalışmada nitel desenlerden durum çalışması (case study) kullanılmıştır. Durum çalışması, gerçek yaşam bağlamında yer alan bir olgunun kapsamlı olarak incelenmesi olarak tanımlanır. (Yin, 2018). Stake (1995) ise durum çalışmasını “karmaşık bir durumu anlamaya çalışan nitel bir yöntem” olarak ele alır. Bu kapsamda, yaşlıların iyi oluş kaynaklarını kapsamlı ve derinlemesine incelemek için bu desen kullanılmıştır.
Araştırmanın çalışma grubu belirlenirken amaçlı örnekleme türlerinden ölçüt örneklem yöntemi kullanılmıştır. Ölçüt örneklem, belirli niteliklere sahip bireylerin sistematik bir şekilde seçilmesi olarak tanımlanır (Patton, 2002; Yıldırım ve Şimşek, 2022). Bu çalışmada ölçüt olarak bireylerin 65 yaş ve üzerinde olmaları belirlenmiştir. Bu yaş kriteri belirlenirken ICD-11’in klinik uygulamalarında, geriatrik (yaşlı) bireylerin genellikle 65 yaş ve üzeri birey olarak değerlendirilmesi referans alınmıştır.
Çalışmada veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu ve demografik bilgi formu kullanılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formumun geliştirilmesinde ilk olarak madde havuzu oluşturularak, kavramsal yapı çerçevesinde düzenlenmesi sağlanmıştır. Sonrasında kapsam ve yapı geçerliği hususunda uzman görüşü almak için iki uzmana sunulmuştur. Pilot uygulama kapsamında iki kişi ile görüşme yapılmıştır. Soruların açık ve anlaşılır olduğunun teyidi alındığından çalışma 8 soruluk yarı yapılandırılmış görüşme formu üzerinden yürütülmüştür. Çalışmanın verileri, araştırmacı ve katılımcıların yüz yüze görüşmeleriyle elde edilmiştir. Verilerin analizinde içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Öncelikle ses dosyaları metine dönüştürülmüştür. Sonrasında bu metinler MAXQDA programına aktarılmıştır. Programa aktarılan görüşme dosyaları araştırmacılar tarafından ikişer kez okunmuştur ve veri analiz biriminin cümle olması kararlaştırılmıştır. Elde edilen verilerden toplamda 120 kodlama işlemi gerçekleştirilmiştir. Yapılan kodlamalar tümevarım yöntemiyle; kodlar, alt temalar ve temalar şeklinde oluşturulmuştur.
Beklenen/Geçici Sonuçlar
Elde edilen bulguların, yaşlı bireylerin yaşam kalitesini ve sosyal katılım düzeylerini artıracak, psikolojik iyi oluş düzeylerini olumlu yönde geliştirecek ve kısa vadede uygulanabilecek müdahale alanlarının belirlenmesine katkı sunacaktır. Bu bağlamda özellikle sosyal ilişki ağlarının güçlendirilmesi, dijital okur yazarlık becerilerinin geliştirilmesi ve günlük hayatta yer alan aktivitelere katılımlarının artırılmasının yaşlı bireylerde yaşam memnuniyetinin de artmasına sebep olacağı öngörülmektedir. Söz konusu geçici sonuçlar aracılığıyla ilerleyen zamanlarda daha farklı koşullarla yapılacak araştırmalar için yol gösterici bir nitelik taşımakta ve uygulamaya geçilecek müdahale planlarının önceliklendirilmesinde temel bir referans noktası sağlamaktadır.
Anahtar Kelimeler: Çoklu ekran bağımlılığı, Ekran Bağımlılığı, Bağımlılık, İyi oluş, Psikolojik iyi oluş, Üniversite öğrencileri
Kaynakça
Baltes, P. B., & Smith, J. (2003). New frontiers in the future of aging: From successful aging of the young old to the dilemmas of the fourth age. Gerontology, 49(2), 123–135. https://doi.org/10.1159/000067946
Duyar, İ. (2008). Yaşlanma, yaşlılık ve antropoloji. In M. R. Mas, A. T. Işık, M. A. Karan, T. Beğer, Ş. Akman, & T. Ünal (Eds.), Geriatri (ss. 9–20). Türk Geriatri Vakfı.
İçli, G. (2004). Huzurevinde kalan yaşlılar üzerine bir araştırma. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi.
Neugarten, B. L. (1974). Age groups in American society and the rise of the young-old. Annals of the American Academy of Political and Social Science, 415(1), 187–198. https://doi.org/10.1177/000271627441500114
Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods (3rd ed.). Sage.
Stake, R. E. (1995). The art of case study research. Sage.
World Health Organization. (2015). World report on ageing and health. WHO Press. https://www.who.int/publications/i/item/9789241565042
World Health Organization. (2019). International classification of diseases for mortality and morbidity statistics (11th Revision). https://icd.who.int/en
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2022). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (13. baskı). Seçkin Yayıncılık.
Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). Sage.