Yapay Zekâ ve Gazetecilik: Etik Sorunlar ve İhlal Örnekleri
Bağlantının Bedeli: Dijital İletişim Çağında Kimlik, Emek ve Kamusal Alan, Reyhan CANDAR, Editör, Eğitim Yayınevi, Ankara, ss.41-72, 2026
- Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
- Basım Tarihi: 2026
- Yayınevi: Eğitim Yayınevi
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Sayfa Sayıları: ss.41-72
- Editörler: Reyhan CANDAR, Editör
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Atatürk Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki hızlı gelişim, gazetecilik pratiğini dönüştürmeye devam etmektedir. Dönüşümün en güncel aşaması, yapay zekâ teknolojilerinin haber toplama, üretme, doğrulama ve dağıtma süreçlerine giderek artan biçimde entegre olarak profesyonel ve amatör ayrımı da bulanıklaşmaktadır (Çolak, 2022). 2019’lu yılların başında finans ve spor haberciliğinde sınırlı biçimde kullanılan kural tabanlı otomasyon sistemleri, Kasım 2022’de ChatGPT’nin kullanıma sunulmasıyla üretken yapay zekâ araçlarının gazetecilikte yaygın biçimde benimsenmesine doğru evrilmiştir.
Dönüşüm sonucunda, medya kuruluşlarına önemli verimlilik avantajları sağlarken; doğruluk, şeffaflık, tarafsızlık ve hesap verebilirlik gibi mesleğin temel ilkeleriyle gerilim içinde olan yeni etik ikilemleri de beraberinde getirmektedir (Dörr ve Hollnbuchner, 2017). Alan yazınında bu ikilemler büyük ölçüde kavramsal düzeyde tartışılmakta; sorunun somut, belgelenmiş vakalar üzerinden sistematik biçimde ortaya konması ise görece sınırlı kalmaktadır.
Bu bölüm, söz konusu boşluğu gidermeyi amaçlamakta; yapay zekâ teknolojilerinin gazetecilik pratiğine entegrasyonunu, sunduğu imkânlar ile taşıdığı etik riskler bağlamında analiz etmeyi hedeflemektedir. Bölüm, 2015-2026 yılları arasında farklı ülke ve kuramsal bağlamlarda belgelenmiş on iki somut vakayı; doğruluk ve insan denetimi eksikliği, şeffaflık ihlalleri, algoritmik önyargı ve ayrımcılık, telif hakkı ve içerik orijinalliği sorunları başlıkları altında incelemektedir. Bu amaç doğrultusunda bölümün ikinci kısmında gazetecilikte yapay zekâ kullanımının tarihsel gelişimi, üçüncü kısımda yapay zekâ ve gazetecilik etiği arasındaki kesişim noktaları ele alınmakta; dördüncü kısımda ise bu çerçevenin pratikteki karşılığı vaka analizleriyle ortaya konmaktadır. Bölüm, bir sonuç değerlendirmesi veönerilerle tamamlanmaktadır.