Fen Bilimleri Öğretmenlerinin Bilişsel Esneklik Düzeyleri ile Yansıtıcı Düşünme Becerileri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi
Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, cilt.24, sa.2, ss.1446-1475, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 24 Sayı: 2
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.37217/tebd.1818420
- Dergi Adı: Türk Eğitim Bilimleri Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.1446-1475
- Atatürk Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışmanın amacı, fen bilimleri öğretmenlerinin bilişsel esneklik düzeyleri ile yansıtıcı düşünme becerileri arasındaki ilişkiyi belirlemek ve bu özelliklerin cinsiyet, yaş ve mesleki kıdem değişkenlerine göre farklılaşma durumunu incelemektir. Bu amaç doğrultusunda çalışmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı ortaokullarda görev yapan toplam 510 fen bilimleri öğretmeni ile yürütülmüştür. Verilerin toplanmasında Bilişsel Esneklik Envanteri ve Yansıtıcı Düşünme Eğilimi Ölçeği kullanılmıştır. Bilişsel Esneklik Envanteri; kontrol ve alternatifler olmak üzere iki alt boyuttan oluşmaktadır. Yansıtıcı Düşünme Eğilimi Ölçeği ise mesleğe bakış, öngörülü ve içten olma, araştırmacı olma, öğretim sorumluluğu ve bilimsellik, sorgulayıcı ve etkili öğretim, sürekli ve amaçlı düşünme ile açık fikirlilik olmak üzere yedi alt boyuttan oluşmaktadır. Elde edilen sonuçlar, her iki becerinin de fen bilimleri öğretmenlerinin demografik özelliklerine göre anlamlı farklılık göstermediğini ortaya koymuştur. Bununla birlikte Yapısal Eşitlik Modellemesi ile gerçekleştirilen analiz sonucunda, yansıtıcı düşünme becerisinin bilişsel esnekliği anlamlı biçimde yordadığı belirlenmiştir. Ayrıca yansıtıcı düşünmenin alt boyutlarından sürekli ve amaçlı düşünme ile öngörülü ve içten olma boyutlarının bilişsel esneklikle pozitif ve anlamlı ilişkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bulgular fen bilimleri öğretmenlerinin öğretim süreçlerinde esnek düşünme ve öz değerlendirme becerilerinin birbirini desteklediğini göstermekte; öğretmen eğitiminde yansıtıcı düşünmenin geliştirilmesinin bilişsel esnekliği de güçlendirebileceğine işaret etmektedir. Çalışma sonuçlarının, alana kuramsal ve uygulamalı katkılar sağlaması beklenmektedir.
This study aims to determine the relationship between science teachers’ levels of cognitive flexibility and their reflective thinking skills, and to examine how these characteristics vary according to the variables of gender, age, and professional experience. To this end, a correlational survey model was used in the study. The research was conducted with a total of 510 science teachers working in secondary schools affiliated with the Ministry of National Education. The Cognitive Flexibility Inventory and the Reflective Thinking Tendency Scale were used for data collection. The Cognitive Flexibility Inventory consists of two sub-dimensions: control and alternatives. The Reflective Thinking Tendency Scale consists of seven sub-dimensions: view of the profession, being foresighted and sincere, being ınquisitive, teaching responsibility and scientificity, questioning and effective teaching, continuous and purposeful thinking, and open-mindedness. The results revealed that neither skill showed a significant difference according to the demographic characteristics of the science teachers. However, the analysis performed using Structural Equation Modeling indicated that reflective thinking skill significantly predicted cognitive flexibility. Furthermore, it was found that the reflective thinking’s sub-dimensions continuous and purposeful thinking and being foresighted and sincere were positively and significantly correlated with cognitive flexibility. The findings indicate that science teachers’ flexible thinking and self-evaluation skills support each other in teaching processes and suggest that developing reflective thinking in teacher education may also strengthen cognitive flexibility. The results of the study are expected to provide both theoretical and practical contributions to the field.