TÜRK TASAVVUF DÜŞÜNCE SİSTEMİNDE ESKİ TÜRK İNANÇLARININ İZLERİ: ANTROPOMORFİK, ZOOMORFİK VE KOZMOLOJİK RUH DÖNÜŞÜMLER


Creative Commons License

Gültepe G., Berkli Y.

in: 25.ULUSLARARASI ORTAÇAĞ VE TÜRK DÖNEMİKAZILARI VE SANAT TARİHİ ARAŞTIRMALARI, ÇAYCI,Ahmet -YAVUZYILMAZ,Ahmet, Editor, Necmettin Erbakan Üniversitesi Yayınları Yaka Mah. Yeni Meram Cad. Kasım Halife Sok. No: 11/1 Meram / KONYA 0332 221 0 575 - www.neuyayin.com, Konya, pp.509-519, 2022

  • Publication Type: Book Chapter / Chapter Vocational Book
  • Publication Date: 2022
  • Publisher: Necmettin Erbakan Üniversitesi Yayınları Yaka Mah. Yeni Meram Cad. Kasım Halife Sok. No: 11/1 Meram / KONYA 0332 221 0 575 - www.neuyayin.com
  • City: Konya
  • Page Numbers: pp.509-519
  • Editors: ÇAYCI,Ahmet -YAVUZYILMAZ,Ahmet, Editor
  • Ataturk University Affiliated: Yes

Abstract

When the references of the old beliefs and creeds in Turks are examined

in terms of the earth-sky dualism, together with mythological and

iconographic transformations, many examples will be encountered in

the Turkish Sufi thought system. Especially the symbolic form structure

of Turkish culture, which is intensely intertwined with the Central Asian

geography, the examples shaped by the heavenly religion, mythological

beliefs and the cult of nature take a very large place. It is noteworthy that

the effects and reflections of other religions along with the traditional

Turkish religion, the anthropomorphic, zoomorphic and cosmological

spirit that is accepted as sacred, has entered into various molds, and

therefore the close dialogue with the natural elements in the beginning

and development process of the culture continues through various

cults and totems. The mythological characters of the transformations of

the natural elements in the old belief system are explained by the first

natural beginnings of living and non-living beings, in other words, by

the revived imagination of the four elements in nature. The development

of man from the soil to the plant and from there to the animal exhibits

an almost pictorial language that emphasizes the mystical aspect of

Turkish mysticism. The elements of nature, which are the subject of

the cult and considered sacred in the dimension of belief, characterize

their transformation to the totem or the totem. The forms presented in

the form of mythological or fantastic figures, half human, half animal

and half plant offer examples of a mutual and intertwined process.

In the myth narratives, there is information about the association of

human beings with various natural elements, living and non-living,

followed by deformation or metamorphosis transformations. The text

of the declaration, titled “Traces of Old Turkish Beliefs in Turkish Sufi

Thought System: Anthropomorphic, Zoomorphic and Cosmological Soul

Transformations”, within the framework of the four basic elements of the

nature that is considered sacred in Turks, thus included in the process,

the sacred spirits, animals and plants, as abstract or concrete cultural

objects, We will have the opportunity to talk about its development in

the thinking system.

Türklerde eski inanç ve akidelerin referansları, mitolojik ve ikonografik

dönüşümlerle birlikte, yer-gök düalizmi açısından incelendiğinde

Türk tasavvuf düşünce sisteminde pek çok örnekleriyle karşılaşılmış

olunacaktır. Özellikle Türk kültürünün Orta Asya coğrafyasının yoğun

bir o kadarda iç içe geçmiş sembolik form yapısı gök dini, mitolojik

inançlar ve tabiat kültünün şekillendirdiği örnekler oldukça geniş yer

tutmaktadır. Geleneksel Türk dini ile birlikte diğer farklı dinlerin etkisi

ve yansımaları, kutsal olarak kabul edilen antropomorfik, zoomorfik ve

kozmolojik ruhun çeşitli kalıplara girme durumu, dolayısıyla kültürün

başlangıç ve gelişim sürecinde tabiat elemanlarıyla olan sıkı diyaloğu

çeşitli kült ve totemler aracılığıyla devam ettirildiği dikkati çekmektedir.

Eski inanç sistemindeki tabiat elemanlarının dönüşümlerinin mitolojik

karakterlerini, Türk tasavvuf düşüncesindeki karşılığını canlı cansız

varlıkların ilk doğal başlangıçlarına bir başka ifadeyle tabiattaki dört

unsurun yeniden hayat bulmuş tasavvuru ile açıklanmaktadır. İnsanın

topraktan bitkiye, oradan da hayvana doğru bir gelişim göstermesi,

Türk tasavvufunun mistik yönünü vurgulayan adeta resimsel bir dil

sergilemektedir. Külte konu olan ve inanç boyutunda kutsal olarak

düşünülen tabiat unsurları, totem veya onguna olan dönüşümünü

nitelemektedir. Mitolojik veya fantastik figürler, yarı insan-yarı hayvan

ve yarı bitki şeklinde sunulan formlar, karşılıklı ve iç içe geçmiş bir

sürecin örneklerini sunmaktadır. Mit anlatımlarında ortaya çıkan

insanoğlunun canlı cansız çeşitli tabiat elemanlarıyla ilişkilendirilmesi

bunun akabinde biçim değiştirme veya metamorfoz dönüşümler

hakkında bilgiler yer almaktadır. Bildiri metni, “Türk Tasavvuf Düşünce

Sisteminde Eski Türk İnançlarının İzleri: Antropomorfik, Zoomorfik ve

Kozmolojik Ruh Dönüşümler” başlığı altında Türklerde kutsal görülen

tabiatın dört temel unsuru çerçevesinde dolayısıyla sürece dahil edilen

kutsal ruhlar, hayvanlar ve bitkiler, soyut ya da somut kültür nesnesi

olarak Türklerin düşünce sistemindeki gelişiminden söz edebilme

imkanına sahip olacağız.