Pulur Höyük kazılarından ele geçen Karaz kültürü ve Geç Tunç Çağı/Erken Demir Çağına ait metal eserlerin değerlendirilmesi

Akarsu R., DURUKAN A.

Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, cilt.16, sa.3, ss.1-34, 2026 (TRDizin)

Özet

Doğu Anadolu Bölgesinde yer alan Pulur Höyük 2021-2025 yılı kazılarında toplam beş adet metal eser ele geçmiştir. Metal eserler; Geç Tunç Çağı / Erken Demir Çağı, Karaz kültürü / Erken Tunç Çağı I, Karaz kültürü / Geç Kalkolitik Çağ tabakalarından açığa çıkarılmıştır. Süs objesinden savaş aletine, tarımcılık faaliyetinden günlük kullanıma farklı işlevlere sahip söz konusu eserler Pulur Höyük yerleşiminde erken dönemlerde metal eser ve metal kaynaklarının kullanımı, ticaret olgusu üzerine bilgi sağlaması açısından önemlidir. Radyokarbon (C14) tarihleriyle kesinleşen tabakalardan ele geçen metal eserler üzerinde ayrıca Erzurum Restorasyon ve Konservasyon Bölge Laboratuvarı Müdürlüğü tarafından X Işınları Floresan Spektroskopisi (XRF) analizleriyle metalik özellikleri ortaya konmuştur. Erken dönemlerde Doğu Anadolu madenciliğinin pek çok zenginliğe sahip olduğu bilinse de Urartu Krallığı öncesinde yaşamış Karaz kültürü ve Erken Demir Çağı halkları tarafından metal eser kullanımına yönelik bilgilerimiz sınırlı kalmaktadır. Bu makalede, Erzurum-Pulur Höyük kazılarında şimdiye kadar devam eden kazı çalışmalarında ele geçen metal eserlerin XRF ve C14 verileriyle desteklenerek değerlendirilmesinin ve tipolojik açıdan karşılaştırılmasının ardından Anadolu arkeolojisinde metalürji alanındaki çalışmalara bilimsel katkı sağlanması amaçlanmıştır.
A total of five metal artifacts were recovered during the 2021-2025 excavations at Pulur Höyük in the Eastern Anatolia Region. The metal artifacts were uncovered from layers dating to the Late Bronze Age / Early Iron Age, Karaz culture/Early Bronze Age I, and Karaz culture/Late Chalcolithic Age. These artifacts, which serve various functions ranging from decorative objects to weapons, agricultural tools, and everyday items, are important in providing information about the use of metal artifacts and metal resources in the early periods of the Pulur Höyük settlement and the phenomenon of trade. The metallic properties of the metal artifacts found in the layers, confirmed by radiocarbon (C14) dating, were also revealed by X-ray Fluorescence Spectroscopy (XRF) analyses conducted by the Erzurum Restoration and Conservation Regional Laboratory Directorate. Although it is known that Eastern Anatolian mining was very rich in the early periods, our knowledge of the use of metal artifacts by the Karaz culture and Early Iron Age peoples who lived before the Urartu Kingdom remains limited. This article aims to contribute scientifically to studies in the field of metallurgy in Anatolian archaeology by evaluating the metal artifacts found in the ongoing excavations at Erzurum-Pulur Höyük, supported by XRF and C14 data, and comparing them typologically.