Amaç: Modern çağda bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan gelişmeler, toplumsal, kültürel ve dinî yapıları köklü biçimde dönüştürmüştür. Özellikle Hıristiyanlık gibi geleneksel dinlerde mabedin, ibadetin ve topluluk anlayışının yeniden tanımlandığı görülmektedir. Bu araştırmanın amacı, Katolik ve Protestan kiliselerinin radyodan başlayarak internete kadar uzanan süreçte iletişim teknolojilerine yönelik yaklaşımlarını incelemek ve bu teknolojilerin dinî yapı, ibadet biçimleri ve cemaat algısı üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. Çalışma, dijitalleşme çağında geleneksel dinî kurumların dönüşümünü anlamaya yönelik bütüncül bir bakış açısı sunmayı hedeflemektedir. Yöntem: Araştırmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiştir. Çalışma, Katolik ve Protestan kiliselerinin iletişim teknolojilerine dair tutumlarını inceleyen tarihsel ve teolojik belgelerin analizine dayanmaktadır. Dinler Tarihi disiplininin temel metotları olan deskriptif (betimleyici), fenomenolojik ve karşılaştırmalı yöntemlerden yararlanılmıştır. Veri toplama sürecinde doküman analizi yöntemi kullanılmış; kilise belgeleri, resmî yayınlar, akademik makaleler ve güncel çevrimiçi içerikler incelenmiştir. Elde edilen veriler, içerik analizi yöntemiyle değerlendirilerek ibadet, mekân, cemaat ve beden temaları altında sınıflandırılmıştır. Bulgular: Araştırmanın bulgularına göre iletişim teknolojileri, özellikle yaşlılık veya hastalık nedeniyle kiliseye gidemeyen bireyler için önemli bir dinî hizmet aracı hâline gelmiştir. COVID-19 sürecinde sanal ibadetlerin yaygınlaşması, teknolojinin kriz zamanlarında dinî dayanışma ve topluluk duygusunu sürdürmede işlevsel bir rol oynadığını göstermektedir. Ayrıca Katolik ve Protestan kiliseleri, bu araçları misyon faaliyetlerini genişletmek ve dijital nesillerle etkileşim kurmak amacıyla etkin biçimde kullanmaktadır. Bununla birlikte, sanal ibadetlerin mekân, zaman ve ritüel düzenine bağlı olmayan yapısı, ibadetin meşruiyeti ve otantikliğine dair tartışmalara neden olmaktadır. Sınırlı etkileşim olanakları da güçlü ve kalıcı bir cemaat bilincinin oluşumunu zorlaştırmaktadır. Sonuç: Sonuç olarak Katolik ve Protestan kiliseleri, bilgi ve iletişim çağında dinî hizmet alanlarını genişletmiş, ibadet ve misyon pratiklerini dijital ortama taşımıştır. Ancak sanal kiliseler, fiziksel cemaatin yerini tam olarak alamamış; ibadetin manevi derinliği, cemaat bilinci ve mekânsal aidiyet açısından sınırlı kalmıştır. Çalışma sonucunda, kiliselerin tamamen sanal bir yapıya geçmesinin yakın gelecekte mümkün olmadığı, ancak fiziksel ve dijital unsurların bir arada var olduğu hibrit kilise modellerinin ortaya çıktığını göstermektedir. Bu model, hem geleneğin sürekliliğini korumakta hem de iletişim teknolojilerinin sunduğu yeni imkânlar aracılığıyla dinî deneyimin biçimsel ve mekânsal olarak yeniden inşa edilmesine zemin hazırlamaktadır.
Purpose: In the modern era, developments in information and communication technologies have had a profound impact on social, cultural, and religious structures. In particular, within traditional religions such as Christianity, there has been a redefined conceptualisation of the sacred space, worship, and community. The objective of this study is to analyse the approaches of the Catholic and Protestant churches towards communication technologies, tracing the process from radio to the internet, and to reveal the effects of these technologies on religious structures, forms of worship, and perceptions of community. The present study seeks to provide a comprehensive perspective on the transformation of traditional religious institutions in the age of digitalization. Method: The present study adopted a qualitative research method. The study is grounded in an the analysis of historical and theological documents, with focus on attitudes of the Catholic and Protestant churches towards communication technologies. The study employs the principal methods of the discipline of the History of Religions, namely descriptive, phenomenological, and comparative approaches. The data collection process involved the utilisation of a document analysis method, encompassing a comprehensive review of church documents, official publications, academic articles, and contemporary online materials. The collected data were subjected to content analysis and classified under the themes of worship, space, community, and body. Findings: The study found that communication technologies have become a significant means of religious service, particularly for individuals who are unable to attend church due to old age or illness. The extensive utilisation of virtual worship during the period of the pandemic has demonstrated that technology has played a functional role in maintaining religious solidarity and a sense of community during times of crisis. Furthermore, Catholic and Protestant churches effectively utilise these tools to expand their missionary activities and to engage with digital generations. However, the nature of virtual worship—being independent of space, time, and ritual order—has given rise to debates concerning the legitimacy and authenticity of worship. Furthermore, the restricted opportunities for interaction can impede the establishment of a robust and enduring community. Conclusion: In conclusion, it is evident that both Catholic and Protestant churches have expanded their areas of religious service in the age of information and communication, transferring their practices of worship and mission to the digital environment. However, virtual churches have not been able to fully replace the physical congregation and have remained limited in terms of spiritual depth in worship, sense of community, and spatial belonging. The findings of the study indicate that it is unlikely for churches to become entirely virtual in the near future; rather, hybrid church models, in which physical and digital elements coexist, have emerged. This model preserves the continuity of tradition while, at the same time, creating a foundation for the formal and spatial reconstruction of religious experience through the new opportunities offered by communication technologies.
