Pasin Ovası’nda Çerezlik Ayçiçeği Üreticilerinin Etkinlik Analizi: Veri Zarflama Yaklaşımı

Creative Commons License

KAVRAN E., Dağdemir V.

Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, cilt.13, sa.3, ss.585-594, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, Erzurum iline bağlı Pasin Ovası’nda çerezlik ayçiçeği üretimi yapan 140 işletmenin teknik, tahsis ve ekonomik etkinlik düzeylerini Veri Zarflama Analizi (VZA) yöntemiyle değerlendirmeyi amaçlamıştır. Araştırmanın birincil verileri, 2022 üretim döneminde yüz yüze anket yöntemiyle toplanmıştır. Analizlerde, Ölçeğe Göre Sabit Getiri (CRS) ve Ölçeğe Göre Değişken Getiri (VRS) varsayımları altında teknik etkinliğin ölçümünde Bootstraplı DEA tekniği kullanılmıştır. Bulgulara göre, işletmelerin klasik teknik etkinlik ortalaması 0.88 iken bootsraplı teknik ortalaması 0.83, tahsis etkinlik ortalaması 0.82 ve ekonomik etkinlik ortalaması 0.72 olarak belirlenmiştir. Bu sonuçlar, üreticilerin mevcut teknoloji ve kaynaklarla üretim süreçlerini nispeten etkin yönettiklerini (saf teknik etkinlikte %17.00 tasarruf potansiyeli), ancak girdi bileşimini doğru fiyatlarla seçme konusunda (tahsis etkinlikte %18.00 tasarruf potansiyeli) ve genel maliyet performansında (ekonomik etkinlikte %28.00 tasarruf potansiyeli) iyileştirme alanları olduğunu göstermektedir. Ayrıca, işletmelerin genel etkinsizliğinin yaklaşık %24.00’ünün ölçek etkinsizliğinden kaynaklandığı tespit edilmiştir. Çalışma, tarımsal yayım hizmetlerinde maliyet yönetimi ve pazar analizi odaklı somut politika önerileri sunmaktadır. Öneriler arasında, arazi toplulaştırmasının ve kooperatifleşmenin teşvik edilmesi, üreticiler için mevcut dijital uygulamaların kullanımının yaygınlaştırılması ve küçük ölçekli işletmelere düşük faizli kredi imkanlarının sağlanması yer almaktadır. Bu bulgular, bölgedeki çerezlik ayçiçeği üretiminin sürdürülebilirliğini ve ekonomik verimliliğini artıracak stratejilerin geliştirilmesi için sağlam bir bilimsel temel sağlamaktadır.
This study evaluated the technical, allocative, and economic efficiency levels of 140 confectionery sunflower farms in the Pasin Plain, Erzurum province, using Data Envelopment Analysis (DEA). Primary data were collected through face-to-face surveys during the 2022 production season. The bootstrapped DEA technique was employed under both Constant Returns to Scale (CRS) and Variable Returns to Scale (VRS) assumptions. According to the findings, the farms classical technical efficiency score was 0.88, whilst bootstrapped technical efficiency score was 0.83, their allocative efficiency score was 0.82, and their economic efficiency score was 0.72. These results indicate that farms manage their production processes relatively efficiently with existing technology and resources (17.00% savings potential in pure technical efficiency), but there are significant areas for improvement in selecting the optimal input mix at correct prices (18.00% savings potential in allocative efficiency) and in overall cost performance (28.00% savings potential in economic efficiency). Furthermore, approximately 24.00 % of the overall inefficiency was attributed to scale inefficiency. The study presents concrete policy recommendations focused on cost management and market analysis in agricultural extension services. The recommendations include encouraging land consolidation and the formation of cooperatives, promoting the widespread use of existing digital applications among producers, and providing low-interest loan opportunities for small-scale businesses. These findings provide a solid scientific foundation for developing strategies to enhance the sustainability and economic efficiency of sunflower seed production in the region.