Özel Gereksinimli Kardeşi Olan ve Olmayan Bireylerin Benlik Saygısı Düzeylerinin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi

CANDEMİR M. L., AY I.

Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, cilt.14, sa.1, ss.802-835, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu araştırma, özel gereksinimli kardeşe sahip olma durumunun 14–20 yaş arası bireylerin benlik saygısı düzeyleriyle ilişkili olup olmadığını amaçlamaktadır. Nicel tasarımla yürütülen çalışma, seçilen 200 lise ve üniversite öğrencisinden özel gereksinimli kardeşi olan (ÖGK-var) ve özel gereksinimli kardeşi olmayan (ÖGK- yok) bireylerle yapılmıştır. Araştırma verileri araştırmacı tarafından hazırlanan Kişisel Bilgi Formu ve Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği Kısa Formu (RBSÖ-KF) aracılığıyla toplanmıştı. Veriler, SPSS 22.0’da bağımsız örneklem t-testi, iki faktörlü (faktöriyel) ANOVA ve ANCOVA ile analiz edilmiştir. Bulgular, ÖGK-var grubunun ölçek puan ortalamasının ÖGK-yok grubu ile karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğunu ortaya koymaktadır. Benlik saygısı puanlarının öğrenim düzeyi, anne-baba eğitim düzeyi ve hane gelir düzeyi değişkenlerine göre farklılaştığı; buna karşılık cinsiyet ve kardeş sayısı değişkenlerine göre anlamlı bir fark görülmemiştir. ÖGK-var grubu kendi içinde değerlendirildiğinde ise kardeşin cinsiyeti, engel grubu, eğitim alma durumu, eğitim kurumu ve yardıma ihtiyaç duyma değişkenleriyle benlik saygısı açısından anlamlı fark bulunmazken, kardeşin bakımıyla ilgili sorumluluk alma değişkeninde anlamlı farklılık saptanmıştır. Sonuç olarak özel gereksinimli kardeşe sahip olmanın benlik saygısını olumsuz yönde etkileyebilen bir risk bağlamı oluşturduğu; buna karşılık sosyoekonomik/ebeveyn eğitimi gibi koruyucu etmenlerin benlik saygısı düzeylerini güçlendirebildiği söylenebilir.
This study aims to investigate whether having a sibling with special needs is associated with self-esteem levels among individuals aged 14–20. Conducted using a quantitative design, the study involved 200 selected secondary school and university students, comprising those with a sibling with special needs (SSN-present) and those without a sibling with special needs (SSN-absent). Research data were collected using a Personal Information Form prepared by the researcher and the Rosenberg Self-Esteem Scale Short Form (RBSÖ-KF). The data were analysed using an independent samples t-test, two-way (factorial) ANOVA and ANCOVA in SPSS 22.0. The findings reveal that there is a statistically significant difference in the mean scale scores between the SSN-present group and the SSN-absent group. Self-esteem scores differed according to the variables of educational level, parents’ educational level and household income level; however, no significant difference was observed according to the variables of gender and number of siblings. When the ‘sibling with special needs’ group was evaluated internally, no significant differences in self-esteem were found in relation to the sibling’s gender, disability group, educational status, educational institution, or need for assistance; however, a significant difference was identified in the variable of taking responsibility for the sibling’s care. In conclusion, it can be stated that having a sibling with special needs creates a risk context that may negatively affect self-esteem; conversely, protective factors such as socio-economic status and parental education can strengthen self-esteem levels.