Beşinci Sınıf Öğrencileri Otizmi Nasıl Tanımlıyor? ODKAEP Pilot Uygulaması Öncesi ve Sonrası Bir İnceleme
The ASES International Caucasus Scientific Research Congress, Batumi, Gürcistan, 25 - 27 Haziran 2026, ss.17-27, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Basıldığı Şehir: Batumi
- Basıldığı Ülke: Gürcistan
- Sayfa Sayıları: ss.17-27
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Atatürk Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Uluslararası en iyi uygulamalar ve politikalar, OSB olan öğrencilerin tipik gelişen akranlarının yanında uygun desteklerle genel eğitim ortamlarında eğitim almalarını vurgulamaktadır. Bu gelişmeler doğrultusunda OSB olan öğrenciler, kaynaştırma ortamlarında eskisinden daha fazla sıklıkta eğitim almaya başlamıştır. Bununla birlikte, OSB olan öğrencilerin tipik gelişen akranları ile aynı okul programlarına dâhil edilmesi, araştırmaya değer bazı sorunları da beraberinde gündeme getirmiştir. Çok sayıda araştırmacı, tipik gelişim gösteren bir öğrenciyle karşılaştırıldığında OSB olan öğrencilerin daha yüksek dışlanma, yalnızlık ve zorbalık gibi sosyal zorluklar yaşadıklarını bildirmiştir. Artan sayıda OSB olan çocuğun, genel eğitim okullarında eğitim almasıyla OSB ile ilgili akran farkındalığının arttığı bildirilse de araştırmalar, bu farkındalığın temel düzeyde olduğunu göstermektedir. Akranlar; OSB’nin farkında olmalarına rağmen OSB’nin ne anlama geldiğini doğru bir şekilde tanımlayamamak, OSB’nin sosyal iletişim ve davranışsal zorluklarla ilişkili bir yetersizlik olduğunu bilmemek gibi OSB hakkında eksik ve yanlış bilgileri bildirmeye devam etmektedirler. Akranların OSB hakkındaki bilgi eksikliklerini tanımlamanın ve anlamanın önemli olduğu düşünülmektedir çünkü OSB’ye atfedilebilecek davranışların yanlış yorumlanması sosyal dışlanmaya neden olabilir. Bu doğrultuda bu çalışmada, Otizm Damgalama Karşıtı Akran Eğitimi Programı (ODKAEP) pilot uygulamasına katılan beşinci sınıf öğrencilerinin otizme ilişkin farkındalıklarının ve otizmi tanımlama biçimlerinin program öncesi ve sonrasında nasıl değiştiğinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Araştırmaya iki farklı ortaokulda öğrenim gören 80 öğrenci katılmıştır. Öğrencilere uygulama öncesinde ve sonrasında “Otizm Spektrum Bozukluğunu (veya otizm olarak da bilinir) daha önce hiç duydunuz mu?” ve “Eğer otizm spektrum bozukluğunu duyduysanız otizm spektrum bozukluğu nedir?” soruları yöneltilmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Ön test sonuçlarına göre öğrencilerin 45’i (%56,3) otizm spektrum bozukluğunu daha önce duyduğunu, 35’i (%43,7) ise daha önce duymadığını belirtmiştir. Öğrencilerin otizme ilişkin açıklamaları incelendiğinde, otizmi daha önce duyduğunu ifade eden öğrencilerin önemli bir bölümünün otizmi doğru tanımlayamadığı, hastalık, engellilik veya davranışsal farklılıklar üzerinden açıkladığı görülmüştür. Program kapsamında öğrencilere otizmin temel özelliklerini, otizmli bireylerin güçlü yönlerini ve otizmli akranlarla etkili etkileşim kurma yollarını içeren video, resimli kitap ve etkileşimli etkinlikler sunulmuştur. Pilot uygulama sürecinde program her bir şubede haftada bir gün, bir ders saati olmak üzere uygulanmış ve toplam dört hafta sürmüştür. Program sonrasında öğrencilerin otizme ilişkin açıklamalarında belirgin değişiklikler gözlenmiştir. Otizmin nörogelişimsel bir farklılık olduğu, yaşam boyu devam ettiği, bulaşıcı olmadığı ve bireylerin sosyal yaşamlarına katılımını engellemediği yönünde daha kapsamlı açıklamalar yaptıkları görülmüştür. Ayrıca öğrencilerin otizme ilişkin sosyal iletişim farklılıkları, duyusal özellikler ve tekrarlayıcı davranışlar gibi temel özelliklere daha fazla vurgu yaptıkları belirlenmiştir. Bulgular, ODKAEP'in öğrencilerin otizme ilişkin bilgi ve farkındalıklarının gelişimine katkı sağladığını göstermektedir.