MEDYA ÇALIŞMALARINDA GÖZ İZLEME TEKNOLOJİSİNE YÖNELİK BİBLİYOMETRİK BİR ANALİZ

Creative Commons License

Çolak A., Çolak Y., Ata A.

EKEV AKADEMİ DERGİSİ, sa.107, ss.207-221, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, göz izleme teknolojisinin medya araştırmalarındaki kullanım eğilimlerini, disipliner dağılımını ve kavramsal yönelimlerini bibliyometrik analiz yöntemiyle ortaya koymayı amaçlamaktadır. Göz izleme yöntemi, bireylerin görsel dikkat dağılımlarını, bilgi işleme süreçlerini ve bilişsel odaklanma örüntülerini nesnel veriler aracılığıyla analiz etme imkânı sunması nedeniyle iletişim ve medya çalışmaları başta olmak üzere psikoloji, sinirbilimleri, insan-bilgisayar etkileşimi, pazarlama ve eğitim bilimleri gibi farklı disiplinlerde yaygın biçimde kullanılmaktadır. Araştırma kapsamında Web of Science veri tabanında (“eye tracking” OR “eye-tracking” OR “gaze tracking”) AND (“media” OR “mass media” OR “digital media” OR “social media” OR “communication” OR “new media”) sorgu ifadesi kullanılarak gerçekleştirilen literatür taraması sonucunda 3.713 yayına ulaşılmıştır. PRISMA yönergeleri doğrultusunda belirlenen dahil etme ve hariç tutma kriterleri sonucunda 1.267 makale analiz kapsamına alınmıştır. Elde edilen veriler; yayın yılı, yayın dili, ülke dağılımı, araştırma alanları, yazar iş birlikleri ve anahtar kelime kullanımı açısından VOSviewer yazılımı aracılığıyla analiz edilmiştir. Bulgular, göz izleme çalışmalarının belirgin biçimde disiplinler arası bir yapıya sahip olduğunu ve en yoğun üretimin psikoloji, sinirbilimleri ve iletişim alanlarında gerçekleştiğini göstermektedir. Yayınların büyük çoğunluğunun İngilizce dilinde üretildiği ve Amerika Birleşik Devletleri’nin coğrafi dağılımda ön plana çıktığı belirlenmiştir. Anahtar kelime analizinde “göz izleme”, “görsel dikkat” ve “otizm” kavramları öne çıkarken, son yıllarda yapay zekâ, dijital öğrenme ve etkileşim temalarının giderek artan bir önem kazandığı tespit edilmiştir. Çalışma, medya araştırmalarında göz izleme yönteminin mevcut durumuna ilişkin bütüncül bir çerçeve sunmakta ve gelecekteki araştırmalar için metodolojik ve kavramsal bir yol haritası oluşturmaktadır.

This study aims to reveal the usage trends, disciplinary distribution, and conceptual orientations of eye-tracking technology in media research through a bibliometric analysis. The eye-tracking method is widely used across various disciplines—most notably communication and media studies, but also psychology, neuroscience, human-computer interaction, marketing, and educational sciences—because it offers the opportunity to analyze individuals' visual attention distribution, information processing, and cognitive focus patterns using objective data. As part of the research, a literature search was conducted in the Web of Science database using the query string (“eye tracking” OR “eye-tracking” OR “gaze tracking”) AND (“media” OR “mass media” OR “digital media” OR “social media” OR “communication” OR “new media”), resulting in the identification of 3,713 publications. Following inclusion and exclusion criteria established in accordance with PRISMA guidelines, 1,267 articles were selected for analysis. The data obtained were analyzed using VOSviewer software in terms of publication year, language, geographical distribution, research fields, author collaborations, and keyword usage. The findings indicate that eye-tracking studies possess a distinctly interdisciplinary nature, with the highest volume of output occurring in the fields of psychology, neuroscience, and communication. It was determined that the vast majority of publications are in English and that the United States stands out in terms of geographical distribution. While keywords such as “eye tracking,” “visual attention,” and “autism” emerged as prominent, it was also observed that themes such as artificial intelligence, digital learning, and interaction have gained increasing importance in recent years. The study presents a comprehensive framework regarding the current state of the eye-tracking method in media research and establishes a methodological and conceptual roadmap for future research.