Bir Koruma Tedbiri Olarak Gizli Soruşturmacı Görevlendirilmesi (Alman Hukuku ile Karşılaştırmalı)

Boyracı A.

Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2026

  • Yayın Türü: Kitap / Araştırma Kitabı
  • Basım Tarihi: 2026
  • Yayınevi: Seçkin Yayıncılık
  • Basıldığı Şehir: Ankara
  • Atatürk Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Uygulamada sıklıkla başvurulan gizli soruşturmacı görevlendirilmesi öğretide en yoğun tartışmaların yaşandığı koruma tedbirlerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu tartışma konularını benzer görevlilerden farkı, görevlendirilme şartları ve usulü, tanıklığı meselesi, elde ettiği delillerin muhakemede kullanılabilirliği ve suç işleyip işleyemeyeceği şeklinde belirtmek mümkündür. Nitekim çalışmada da bu konular Alman hukuku ile karşılaştırılarak altı temel başlık altında incelenmiştir.

Çalışmanın birinci bölümünde, gizli soruşturmacının, değiştirilmiş bir kimlik kullanma, önceden belli olmayan uzun bir süre boyunca görev yapma (süreklilik) ve bir suç örgütüne sızma unsurlarına sahip olduğu belirlenmiş ve bu unsurlar yönünden benzer diğer görevlilerden ayırt edilebileceği değerlendirilmiştir.

Çalışmanın ikinci bölümünde, gizli soruşturmacının bireysel olarak işlenen suçlarda görevlendirilmesine imkân tanıyan istisnai hükümlerin ve katalog suç düzenlemesinin kaldırılarak, yalnızca örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen tüm suçlar için görevlendirilmesinin daha uygun olacağı görüşüne ulaşılmıştır.

Çalışmanın üçüncü bölümünde, kanuna uygun bir şekilde görevlendirilen gizli soruşturmacının, şüpheli/sanığın usuli haklarını ihlâl etmeden, şüphelileri suç işlemeye kışkırtmadan topladığı delillerin hukuka uygun olduğu ve muhakemede kullanılabileceği belirlenmiştir. Bu çerçevede soruşturmacının bilgi almak için yürüttüğü faaliyetin kanunda tanımlandığı şekilde bir ifade/sorgu olarak nitelendirilemeyeceğinden, şüpheliye haklarını hatırlatmak zorunda olmadığı, salt değiştirilmiş kimlik kullanmasının yasak ifade ve sorgu yöntemleri bağlamında “aldatma” olarak değerlendirilemeyeceği ve kendi kendini suçlamama hakkının ihlâli olarak da görülemeyeceği kanaatine ulaşılmıştır. Ayrıca gizli soruşturmacının kendiliğinden diğer koruma tedbirlerine başvuramayacağı, görevlendirme kararında açıkça belirtilmesi ve ilgilinin rızasını alması koşuluyla ancak açık bir rıza ile girilebilen bir konuta girebileceği görüşüne varılmıştır. Nihayet soruşturmacının tesadüfen elde ettiği delilin muhakemede kullanılamayacağı fakat bu delile dayanılarak soruşturma başlatılabileceği görüşüne varılarak konu ile ilgili kanuni bir düzenleme yapılması ihtiyacı dile getirilmiştir.

Çalışmanın dördüncü bölümünde, gizli soruşturmacının tanıklığı meselesi ele alınmış ve Türk hukukundaki mevzuat hükümlerinin, Alman hukukundakinden daha isabetli olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca Türk hukukundaki mevzuat hükümlerinin ve yargı uygulamasının genel olarak, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin konuya yaklaşımı ve içtihatları ile uyumlu olduğu gözlemlenmiştir.

Çalışmanın beşinci bölümünde ise temel prensip olarak, gizli soruşturmacının görevin gerektirdiği suçları işleme yetkisinin bulunmadığı, ceza sorumluluğunun gündeme gelebileceği ifade edilmiştir. Bu anlamda salt görevin gerektirdiği suçları işlemenin soruşturmacının fiilini tipik olmaktan çıkarmadığı, hukuka aykırılığını ortadan kaldırmadığı ve kusurluluğunu da etkilemediği tespit edilmiştir. Buna karşın diğer herkes gibi şartların varlığı hâlinde gizli soruşturmacının fiili açısından da tipikliğin unsurlarının oluşmayacabileceği, hukuka uygunluk sebeplerinin ve kusurluluğu etkileyen nedenlerin uygulanabileceği anlaşılmıştır. Ayrıca Cumhuriyet savcısına somut olayın koşullarını dikkate alarak görevin gerektirdiği suçu işleyen soruşturmacı hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verme imkânı tanınmasının uygun olacağı değerlendirilmiştir. 

The undercover agent, which is frequently used by investigation authority, is one of the most controversial protective measure. These topics of discussion include the difference from similar officials, the requirements and procedure of deployment, the subject of their testimony, the use of evidence obtained in criminal proceedings and whether they can commit a crime or not. In this study, these issues are analyzed under six chapters by comparing them with German law.

In the first chapter of the study, it was stated that an undercover agent has the elements of using an altered identity, serving for an unspecified long period of time (permanency) and infiltrating a criminal organization, and it was evaluated that they can be distinguished from other similar officials in terms of these elements.

In the second chapter of the study, it was concluded that it would be more appropriate to abolish the exceptional provisions allowing the deployment of an undercover agent in crimes committed individually and the catalogue crime regulation and to deploy them only for all crimes committed within the framework of organizational activity.

In the third chapter of the study, it is argued that the evidence collected by the undercover agent, who is deployed in accordance with the law, without violating the procedural rights of the defendant and without inciting them to commit a crime, is in accordance with the law and can be used in criminal proceedings. In this framework, it has been concluded that the activity carried out by the undercover agent to obtain information cannot be characterized as an interrogation as defined in the law, that undercover agent is not obliged to remind the defendant of his/her rights, that the mere use of a altered identity cannot be considered as “deception” in the context of prohibited interrogation methods, and that it cannot be seen as a violation of the right not to self-incriminate. It is also concluded that the undercover agent cannot spontaneously resort to other protective measures and can only enter a residence that can only be entered with explicit consent, provided that it is clearly stated in the deployment decision and the consent of the person concerned is obtained. In addition, the need for a legal regulation on the subject was expressed by reaching the view that the evidence obtained by the undercover agent incidentally cannot be used in criminal proceedings, but an investigation can be initiated on the basis of this evidence.

In the fourth chapter of the study, the subject of the undercover agent’s testimony is discussed and it is concluded that the legislative provisions in Turkish law are more accurate than those in German law. It is also observed that the legislative provisions and judicial practice in Turkish law are generally in line with the approach and caselaw of the European Court of Human Rights.

In the fifth chapter of the study, as a basic principle, it is stated that the undercover agent is not authorized to commit crimes required by the duty and that criminal liability may arise. In this sense, it has been observed that committing the crimes required by the duty does not decriminalize the act of the investigator. On the other hand, it has been stated that the general provisions can be applied to the act of the undercover agent. In addition, it has been evaluated that it would be appropriate to allow the public prosecutor to decide that there is no prosecution against undercover agent who committed the crime required by the duty, taking into account the circumstances of the case.