Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarım Ekonomisi, Türkiye
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Zeynep MOHTARİ
Danışman: Atilla Keskin
Özet:
Günümüzde tıbbi ve
aromatik bitkiler geleneksel ve modern tıpta hastalıkların önlenmesi ve
tedavisinde ilaç olarak kullanılmaktadır. Bu çalışmada, tıbbi ve aromatik
bitkilerin tüketimine etki eden etmenlerin analizi, sağlık sektörünün iki
önemli aktörü olan hekim ve hasta cephesinden ayrı ayrı yapılmıştır. İki ayrı
Yapısal Eşitlik Modeli ile önce sağlık çalışanlarının (hekim ve eczacı) sağlık
alanında tıbbi ve aromatik bitkilere bakışı analiz edilmiş ve daha sonra tüketicilerin
sağlıkla ilgili olarak tıbbi ve aromatik bitki kullanımına yönelik davranışları
incelenmiştir.
Çalışmada iki ayrı
model ve örneklem grubu yer almaktadır. Birinci modelin ana materyalini, Doğu anadulu
Bölgesi’nde çalışan hekim, diş hekimi ve eczacıların evrenini oluşturduğu tesadüfî
örnekleme yöntemine göre yapılan 217 anketten elde edilen 2019 yılı yatay kesit
verileri oluşturmaktadır. İkinci modelin ana materyali de Doğu Anadulu
Bölgesi’nde yaşayan yetişkin bireylerin evrenini oluşturduğu tesadüfî örnekleme
yöntemine göre yapılan 424 anketten elde edilen 2019 yılı yatay kesit verileridir.
Yapısal Eşitlik Modelinin kullanıldığı çalışmada yazılım materyali olarak
LISREL 8.72 ve SPSS 22 paket programı kullanılmıştır.
Birinci moelde araştırma
sonuçları, tıbbi
ve aromatik bitkilerin koruyucu ve tedavi edici tıpta, avantaj ve
dezavantajlarıyla sağlık sektöründe tercih gördüğünü tespit etmiştir. Çalışma
bulguları, tıbbi ve aromatik bitkilerin avantajlarının “tedavi edici
hekimlikte” çok yüksek düzeyde ve pozitif şekilde etkili olduğunu göstermiştir.
Ancak tıbbi ve aromatik bitkilerin sağlık alanında kullanımında
dezavantajlarının olduğu da orta düzeyde kabul görmektedir. “Koruyucu
hekimlikte” ise tıbbi ve aromatik bitkilerin avantajları ve dezavantajları
pozitif yönde ve yüksek düzeyde etkili olmaktadır.
Tüketicilerin tıbbi ve aromatik bitkileri sağlık için
kullanımında sergiledikleri tüketim davranışları ile tıbbi ve aromatik bitkiler
hakkında bilişsel düzey ve demografik özelliklerin bu davranışlar üzerindeki
etki düzeyi ikinci çalışmanın konusunu oluşturmuştur. Bulgular, tüketicilerin
ürün hakkında bilgi ve deneyiminin tıbbi ve aromatik bitkilerin tüketimini
(iyimser) pozitif yönde ve çok yüksek derecede etkilediğini, çekimser
(ihtiyatlı) tüketim davranışı üzerinde negatif yönde çok güçlü bir etki gösterdiğini
ve tüketilmemesi – talepten kaçınma – (kötümser) davranışı üzerinde orta
düzeyde ve negatif yönlü bir etkisinin olduğunu tespit etmiştir.
Bu sonuçlar ışığında; sağlık sektöründe tıbbi ve
aromatik bitkiler hakkında daha fazla ve kapsayıcı bilimsel çalışmalar yapılmasının
gerekliliği anlaşılmıştır.