Şerh-i Makâlât-ı Seyyid Ahmed-i Kebîr (İnceleme-metin)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AGHA MUHAMMAD MURADI

Danışman: Nazire Erbay

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Edebiyatın her coğrafyada mitik ve dinî temellere dayandığı bilinmektedir. Türk edebiyatı özelinde düşünüldüğünde de ilk Türk topluluklarında görülen Şamanizm veya göktanrı inancı, Uygur döneminde görülen Maniheizm ve Budizm, nihayet klasik edebiyatın esaslarının isnad olduğu İslamiyet, Türk edebiyatının teşekkül etmesinde etkili olmuştur. İslamî dönemde halka yeni dini ve akidelerinin öğretimi konusunda tercümelerden ve şerhlerden faydalanılmıştır. Özellikle Arapça-Farsça tercümeler üzerine yapılan şerhler bu kutsal görev amacıyla kullanılmıştır. Bu tezin konusunu teşkil eden Şerh-i Makâlât-ı Seyyid Ahmed Kebîr XVIII. asırda, Süleyman adlı bir müstensih tarafından nesih hattıyla bu amaçla kaleme alınmıştır. Eser 25 bab ve sonunda yer alan bir risaleden müşekkeldir. Kaynaklarda müstensihi hakkında her hangi bir bilgi bulunmayan eserin müellifi hakkında da elde edilen bilgiler oldukça kısıtlıdır. Şerh-i Makâlât-ı Seyyid Ahmed Kebîr dört ayrı bölümlerde değerlendirilmiştir. Birinci bölümde Seyyid Ahmed Kebîr'in hayatı ve edebî kişiliği hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde eserin tanıtımına, şekil ve uslüp özelliklerine, aynı adla yazılmış olan eserlerle mukayesesine, dinî-tasavvufî unsurlar başlıklar halinde tanıdıldıktan sonra eserin muhtevasına yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ise eser toplum ve edebiyat, din ve edebiyat, felsefe ve din, felsefe ve edebiyat ilişkisi üzerinden değerlendirilmiştir. Sonr olarak dördüncü bölümde metnin Osmanlıca'dan çeviri yazısı yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Şerh-i Makâlât-ı Seyyid Ahmed Kebîr, Din, Toplum, Edebiyat.