Dijitalleşmenin Tarımsal Yapı Üzerine Etkileri

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarım Ekonomisi, Türkiye

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Tuba İşleyen

Danışman: Atilla Keskin

Özet:

Bu araştırma, tarımda dijitalleşmenin tarımsal yapı üzerindeki teknik, ekonomik ve sosyal etkilerini bütüncül bir çerçevede incelemeyi amaçlamaktadır. Dijital tarım, Tarım 4.0, akıllı tarım, hassas tarım ve bilgi-iletişim teknolojilerinin (BİT) yaygınlaşması, tarımsal üretimi yalnızca teknik açıdan dönüştürmekle kalmamakta; aynı zamanda üretim ilişkilerini, ekonomik sürdürülebilirliği ve kırsal toplumsal yapıyı yeniden şekillendirmektedir. Ancak mevcut literatürde bu etkilerin çoğunlukla parçalı biçimde ele alındığı görülmektedir. Bu çalışma, dijitalleşmenin tarımsal yapıyı yeniden ölçeklendiren, yeniden örgütleyen ve yeniden tabakalaştıran bir dönüşüm süreci olduğunu ortaya koymayı hedeflemektedir.

Araştırma, PRISMA 2020 rehberi doğrultusunda tasarlanan betimsel bir sistematik derleme niteliğindedir. 2000–2025 dönemini kapsayan literatür taraması; Web of Science, Scopus, TR Dizin, DergiPark, Google Scholar ve YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanlarında gerçekleştirilmiştir. Çok aşamalı eleme süreci sonucunda belirlenen ölçütleri karşılayan 40 çalışma analiz kapsamına alınmıştır. Dâhil edilen çalışmaların yöntemsel ve bağlamsal heterojenliği nedeniyle analiz sürecinde anlatımsal sentez yöntemi benimsenmiştir.

Elde edilen bulgular, tarımda dijitalleşmenin teknik açıdan görece tutarlı ve güçlü etkiler ürettiğini; verimlilik artışı, girdi kullanımında optimizasyon ve karar destek süreçlerinin iyileştirilmesi gibi çıktılar sunduğunu göstermektedir. Buna karşılık ekonomik etkilerin heterojen olduğu, özellikle küçük ölçekli işletmeler açısından yatırım maliyetleri ve finansmana erişim sorunlarının belirleyici olduğu görülmektedir. Sosyal etki boyutunda ise dijital okuryazarlık, eğitim düzeyi ve işletme ölçeğine bağlı olarak belirgin bir dijital bölünme riski ortaya çıkmaktadır.

Sonuç olarak bu tez, tarımda dijitalleşmenin yalnızca teknik bir yenilik süreci değil; ekonomik ve sosyal boyutlarıyla birlikte ele alınması gereken yapısal bir dönüşüm olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda kapsayıcı, çok boyutlu ve duruma özgü politika tasarımlarının önemi vurgulanmaktadır.