Sıçanlarda oluşturulan deneysel Parkinson hastalığı modelinde sitrat kaplı gümüş nanopartikül yüklü Antrodia cinnamomea uygulamasının etkilerinin araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Tıp Histoloji Ve Embriyoloji Anabilim Dalı Başkanlığı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DENİZ TEKİNER
Danışman: Semin Gedikli
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sıçanlarda Oluşturulan Deneysel Parkinson Hastalığı Modelinde Sitrat Kaplı Gümüş Nanopartikül Yüklü Antrodia Cinnamomea Uygulamasının Etkilerinin Araştırılması Amaç: Parkinson hastalığı, dopaminerjik nöron kaybıyla karakterize, oksidatif stres, inflamasyon ve hücresel hasar mekanizmalarıyla ilişkili ilerleyici bir nörodejeneratif bozukluktur. Substantia nigra'da reaktif oksijen türlerinin birikimi, nöronal ölümün başlıca belirleyicilerinden biridir. Antrodia cinnamomea (AC) antioksidan özellikleriyle öne çıkarken, gümüş nanopartiküller (AgNP) etkin bir taşıyıcı sistem olarak kullanılabilmektedir. Bu çalışmada, AC ve AgNP'nin kombine uygulamasının Parkinson hastalığı modelinde hücresel koruyucu etkileri, hem in vitro hücre kültürü sistemlerinde hem de in vivo rat modelinde incelendi. Materyal ve Metot: Toplam 63 sıçan (28 sağlıklı, 35 intraserebroventriküler 6-hidroksidopamin ile Parkinson modeli oluşturulmuş) dokuz gruba ayrıldı: Kontrol, AC, AgNP, AC+AgNP, 6-OHDA, L-DOPA+6-OHDA, AC+6-OHDA, AgNP+6-OHDA ve AC+AgNP+6-OHDA. MTT ve hücre kültürü analizlerine ek olarak, motor fonksiyonları değerlendirmek için lokomotor aktivite ve apomorfinle dönme testleri yapıldı. Beyin dokusunda dopamin ve asetilkolin analitlerinin miktarının ölçülmesi için LC-MS/MS analizi yapıldı. Oksidatif stres ve antioksidan durumu değerlendirmek amacıyla MDA, SOD ve GSH düzeyleri ayrıca inflamasyon düzeyini belirlemek için TNF-α ve IL-1β düzeyleri biyokimyasal olarak analiz edildi. Histopatolojik incelemenin yanı sıra Tirozin Hidroksilaz (TH) ve Alfa-sinüklein (α-syn) ekspresyonu immünohistokimyasal olarak değerlendirildi. Dopaminerjik nöron sağlığı, apoptotik ve nöroprotektif yolların incelenmesi için de PI3K, Bcl-2, Caspase-3 ve Agmatinaz protein düzeyleri Western Blot ile değerlendirildi. Bulgular: 6-OHDA, hücre canlılığını, motor performansı ve dopaminerjik nöron yoğunluğunu azalttı (p<0.001). AC ve AC+AgNP tedavisi ile hücre canlılığı ve motor parametreler anlamlı şekilde iyileşti; AC+6-OHDA ve AgNP+6-OHDA gruplarında kısmi iyileşmeler gözlendi. 6-OHDA, TNF-α, IL-1β ve MDA düzeylerini artırırken, GSH ve SOD düzeylerini azalttı; AC+AgNP tedavisi inflamasyon ve oksidatif stresi azaltarak antioksidan kapasiteyi artırdı. LC-MS/MS analizleri, kontrol grubuna kıyasla 6-OHDA uygulamasının dopamin ve asetilkolin düzeylerinde belirgin bir azalma oluşturduğunu, AC ve AgNP uygulamalarının bu nörotransmiter seviyelerini artırıcı etki gösterdiğini ve özellikle AC+AgNP kombinasyonunun 6-OHDA grubuna göre dopamin düzeylerinde kısmi bir iyileşme sağladığını ortaya koydu. Histolojik inceleme ile 6-OHDA, SNpc'de nöronal dejenerasyon gösterirken, AC+AgNP+6-OHDA grubunda nöronal bütünlük büyük ölçüde korundu. Western blot ve immünohistokimyasal analizler ise TH, alfa-sinüklein (α-syn), Agmatinaz, Bcl-2, Caspase-3 ve PI3K düzeylerinin AC+AgNP ile normale döndüğünü gösterdi (p<0.05). Sonuç: AC ve AgNP kombinasyonu, monoterapilere kıyasla daha güçlü nöroprotektif etki gösterdi; bitki kaynaklı bileşiklerin nanoteknoloji ile desteklenmesi nörodejeneratif hastalıkların tedavisinde etkili olabileceğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Antrodia cinnamomea, dopamin, gümüş nanopartikül, Parkinson hastalığı